Báo Đại Đoàn Kết Góc nhìn Đại Đoàn Kết

Giang hồ mạng khoác áo nghệ thuật

Báo Đại Đoàn Kết Tăng kích thước chữ

Giang hồ mạng khoác áo nghệ thuật

Báo Đại Đoàn Kết trên Google News

Việc Công an TPHCM khởi tố loạt diễn viên, nghệ sĩ liên quan đến bộ phim “Huy bến xe” đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự biến tướng nghệ thuật trên các nền tảng nội dung số. Đằng sau những cảnh quay đâm chém, khoe vàng, quy tụ đàn em... núp dưới danh nghĩa sản phẩm giải trí là một câu hỏi lớn về ranh giới giữa nghệ thuật và tội phạm, cũng như lỗ hổng trong quản lý văn hóa trên không gian mạng.

Trong lịch sử điện ảnh, đề tài về thế giới ngầm hay tội phạm chưa bao giờ là vùng cấm của sáng tạo. Song, các tác phẩm nghệ thuật chân chính khi khai thác mảng tối này đều hướng tới việc phơi bày sự tha hóa, bi kịch nhân sinh và cái giá đắt phải trả của nhân vật khi bước chân vào con đường phạm pháp, từ đó thức tỉnh lương tri người xem. Ngược lại, trào lưu phim “giang hồ mạng” nở rộ trên các nền tảng số những năm gần đây lại có khuynh hướng tôn vinh bạo lực, đi ngược với hệ giá trị đạo đức xã hội.

Trong các sản phẩm như “Huy bến xe”, kẻ dùng nắm đấm, dao kiếm để giải quyết mâu thuẫn được xây dựng thành hình mẫu anh hùng, nhằm phục vụ cho các hoạt động phi pháp ngoài đời thực như cho vay lãi nặng, bảo kê hay gây rối trật tự công cộng. Khi một đối tượng cộm cán dùng tiền bạc thu được từ hoạt động bất chính để thuê ê-kíp quay phim, mời diễn viên, nghệ sĩ nổi tiếng “vào vai” nhằm đánh bóng tên tuổi và củng cố thanh thế giang hồ, thì sản phẩm sẽ biến thành công cụ truyền thông đắc lực cho tội phạm, khoác lên mình tấm áo choàng giải trí, nghệ thuật.

Bên cạnh sự lộng hành của các đối tượng giang hồ mạng, sự tham gia của những gương mặt quen thuộc với khán giả đại chúng như Hoàng Mèo, Tấn Bo, Dương Chấn Huy hay Vinh K5 trong các dự án này là một thực tế đáng buồn và đáng trách. Dù với bất kỳ lý do gì như “nhận vai theo lời mời”, “chỉ làm công việc diễn xuất theo kịch bản” hay áp lực mưu sinh, người nghệ sĩ không thể tách mình khỏi trách nhiệm đối với thông điệp mà tác phẩm truyền tải đến cộng đồng.

Sức ảnh hưởng của người nổi tiếng luôn là con dao hai lưỡi. Khi họ xuất hiện trong một kịch bản sặc mùi bạo lực, đứng chung khung hình và tung hô những nhân vật bất hảo ngoài đời thực, vô hình trung họ đã dùng uy tín cá nhân và tình cảm của khán giả để “bảo chứng”, hợp thức hóa cho lối sống lệch chuẩn. Khán giả trẻ tuổi, nhóm đối tượng chiếm đa số và dễ bị tác động tâm lý nhất trên các nền tảng như YouTube, TikTok... sẽ dễ dàng ngộ nhận rằng hành xử côn đồ là “ngầu”, là bản lĩnh được xã hội công nhận.

Danh tiếng luôn đi kèm với trách nhiệm công dân và chuẩn mực đạo đức. Sự dễ dãi, thỏa hiệp trong việc lựa chọn kịch bản chỉ vì thù lao cao hay lượt xem đã khiến chính những người làm nghề tự đánh mất hình ảnh và phải trả giá đắt trước pháp luật.

Tuy nhiên, điều đáng suy ngẫm nhất sau vụ án “Huy bến xe” chính là độ trễ của công tác quản lý nhà nước đối với các sản phẩm nghe nhìn trên môi trường số. Thực tế cho thấy bộ phim này đã được đăng tải công khai lên YouTube từ nhiều năm trước, thu hút hàng chục nghìn lượt xem và tồn tại ngang nhiên trên không gian mạng trong một thời gian dài mà không vấp phải rào cản kiểm duyệt nào. Chỉ đến khi đường dây tội phạm của Hiệp “đen” bị cơ quan công an triệt phá, những thước phim này mới bị lật lại, bóc trần bản chất và xử lý hình sự.

Nếu công tác quản lý văn hóa trên không gian mạng chỉ dừng lại ở việc “mất bò mới lo làm chuồng”, tức là đợi đến khi hậu quả xảy ra, khi sự việc trở thành một vụ án hình sự mới tiến hành gỡ bỏ video và xử lý người liên quan, thì cộng đồng đã phải gánh chịu quá nhiều hệ lụy độc hại. Không gian mạng không thể là vùng ngoại biên của pháp luật, các nền tảng số càng không thể đứng trên chuẩn mực đạo đức xã hội. Để ngăn chặn tận gốc “rác văn hóa” núp bóng nghệ thuật, cần chuyển dịch mạnh mẽ từ thế bị động “chữa cháy” sang cơ chế phòng ngừa chủ động bằng hệ thống chế tài đồng bộ và quyết liệt hơn.

Trước hết, các nền tảng chia sẻ video xuyên biên giới như YouTube, Facebook, TikTok cần bị ràng buộc trách nhiệm pháp lý chặt chẽ hơn trong việc sử dụng công nghệ quét tự động, kết hợp đội ngũ kiểm duyệt để ngăn chặn, gỡ bỏ sớm các nội dung có yếu tố bạo lực, hình ảnh vũ khí, cổ xúy lối sống giang hồ ngay từ khâu xuất bản, thay vì để các kênh này dễ dàng “bật” kiếm tiền và lan truyền rộng rãi. Cùng với đó, hành lang pháp lý để quản lý các sản phẩm nghe nhìn trực tuyến cần chặt chẽ hơn. Những sản phẩm phim ngắn, MV ca nhạc khai thác đề tài nhạy cảm, tội phạm, bạo lực... cần có cơ chế đăng ký, thẩm định nội dung, chịu sự giám sát như với các tác phẩm phát hành truyền thống.

Đối với giới nghệ sĩ và những người có sức ảnh hưởng rộng trong xã hội, bên cạnh việc xử lý hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, các cơ quan quản lý văn hóa cần áp dụng nghiêm khắc các biện pháp hành chính như cấm sóng, hạn chế hoạt động biểu diễn, tước danh hiệu đối với những cá nhân tiếp tay quảng bá cho các sản phẩm độc hại, tạo ra sức răn đe đủ lớn để thanh lọc môi trường nghệ thuật.

Vụ việc “Huy bến xe” là một bài học đắt giá nhưng cần thiết để thức tỉnh cả giới làm nghề lẫn các nhà quản lý trong việc làm trong sạch môi trường văn hóa mạng. Nghệ thuật chân chính tự thân nó phải hướng con người tới các giá trị chân, thiện, mỹ, chứ không bao giờ được phép trở thành bình phong cho cái ác lộng hành. Việc xây dựng một hành lang pháp lý đủ mạnh sẽ trở thành “bộ lọc” hữu hiệu để chặn đứng các sản phẩm giang hồ mạng từ trong trứng nước. 

Lê Anh Đức