Giáo dục STEM là thay đổi cách dạy và học

Đầu tư nền tảng cho giáo dục STEM

Thời gian qua, nhiều địa phương đã chủ động vào cuộc, đầu tư mạnh cho giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) trong trường phổ thông, bước đầu mang lại những chuyển biến tích cực.

Khác với phương pháp dạy học truyền thống, giáo dục STEM đòi hỏi hệ thống phòng học chức năng, trang thiết bị thí nghiệm, công cụ công nghệ và không gian trải nghiệm sáng tạo. Nhận thức rõ điều này, nhiều địa phương đã ưu tiên bố trí ngân sách, huy động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng, nâng cấp phòng học STEM/STEAM trong các trường phổ thông.

Tại một số tỉnh, thành phố lớn, nhiều trường tiểu học và THCS, THPT đã được đầu tư phòng học STEM đạt chuẩn với các thiết bị như bộ robot giáo dục, máy in 3D, bộ thí nghiệm khoa học, bảng tương tác thông minh. Không ít trường còn cải tạo thư viện, phòng đa năng thành không gian sáng tạo mở, tạo điều kiện để học sinh học tập thông qua trải nghiệm, thực hành và nghiên cứu.

Chương trình “STEM Innovation Petrovietnam” với mục tiêu xây dựng 100 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh/thành là dự án giáo dục do Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) thực hiện đã và đang góp phần hình thành thế hệ công dân tri thức năng lượng mới của Việt Nam. Các phòng học STEM được thiết kế không gian mở, hiện đại, trang bị đồng bộ các thiết bị công nghệ tiên tiến như: Bảng tương tác thông minh, hệ thống AI-IoT, Robotics VEX, máy in 3D, máy cắt CNC… cùng các bộ thí nghiệm theo chủ đề năng lượng - môi trường đã mang đến cơ hội tiếp cận công nghệ hiện đại; mở ra cơ hội rèn luyện kỹ năng thực hành, khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu và sáng tạo cho học sinh trên toàn quốc.

Được trang bị phòng học STEM hiện đại, thầy Hà Huy Phương, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Bắc Ninh (tỉnh Bắc Ninh) phấn khởi cho biết, nhà trường đã chính thức đưa phòng  học vào hoạt động từ tháng 1/2026. Đây là cơ hội tốt cho những giáo viên, học sinh, nhất là những học sinh đam mê nghiên cứu khoa học, yêu thích các môn tự nhiên được thỏa sức sáng tạo, cùng góp phần tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển của quê hương, đất nước.

Tại Trường THCS Cầu Giấy (Hà Nội), phòng học STEM không chỉ là địa điểm quen thuộc tổ chức các tiết học STEM chính khóa mà còn phát triển các câu lạc bộ khoa học - công nghệ nhằm giúp khuyến khích học sinh nghiên cứu, sáng tạo, từng bước tiếp cận định hướng nghề nghiệp trong tương lai. Học sinh say mê với các mô hình đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế FabLab, NGSS, ISTE, CSTA và phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cũng như tự mình thử nghiệm, chế tạo sản phẩm với sự hướng dẫn tận tình của các thầy cô.

Phát triển bền vững giáo dục STEM

Thực tiễn cho thấy, việc đẩy mạnh giáo dục STEM trong trường phổ thông đã và đang tạo ra những chuyển biến tích cực trong dạy và học. Dự án “Tăng cường giáo dục khoa học tại Việt Nam, giai đoạn 2021-2025” đã chuẩn hóa học liệu bằng việc phát triển cuốn “Hướng dẫn Xây dựng Kế hoạch bài dạy STEM dành cho giáo viên THCS” cũng như thực hiện các khóa tập huấn chuyên sâu cho gần 400 giáo viên THCS, nâng cao năng lực cho gần 500 giáo viên các buổi sinh hoạt chuyên môn trực tiếp…

Bà Nguyễn Lan Phương - Hiệu trưởng Trường THCS Minh Khai (Hà Nội) chia sẻ, một trong những ý nghĩa quan trọng của dự án đó là giúp một bộ phận nhà trường, giáo viên, học sinh “đập tan” suy nghĩ dạy học STEM rất khó, phải có thiết bị hiện đại mới dạy được STEM, STEM chỉ dành cho học sinh giỏi…

Để đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 71 và mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, các chuyên gia nhấn mạnh các địa phương cần tiếp tục có giải pháp đồng bộ, từ quy hoạch mạng lưới trường lớp, đầu tư cơ sở vật chất, đến nâng cao chất lượng đội ngũ và hoàn thiện cơ chế chính sách. Trong đó, với giáo dục STEM không chỉ là bài toán cơ sở vật chất mà đi kèm với đó là chiến lược phát triển đội ngũ giáo viên và cơ chế hỗ trợ lâu dài. Bởi giáo dục STEM không chỉ là dạy thêm kiến thức, mà quan trọng hơn là thay đổi cách dạy và cách học. Giáo viên cần đóng vai trò người hướng dẫn, khơi gợi vấn đề, tạo điều kiện để học sinh tự tìm tòi, thử nghiệm và rút ra kết luận. Điều này đòi hỏi giáo viên phải không ngừng học hỏi, cập nhật kiến thức và phương pháp mới.