Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Quốc Sỹ: Cần thu hút lực lượng trí thức là người nước ngoài đến Việt Nam

Ngày 11/5, tại phiên làm việc đầu tiên của Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 – 2031, các đại biểu tiến hành thảo luận tại Trung tâm thảo luận của Đại hội.

Tại Tổ thảo luận số 4, GS.VS Nguyễn Quốc Sỹ, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam đề cập đến thu hút lực lượng trí thức, chuyên gia là người Việt Nam ở nước ngoài, và người nước ngoài đến Việt Nam phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Là cán bộ khoa học, công tác và sống làm việc hơn 40 năm ở Liên bang Nga, ông Sỹ bày tỏ vui mừng trước nhiều đổi thay đáng mừng của đất nước, trong đó có công tác đối ngoại nhân dân, công tác tập hợp trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài. Nhất là hoạt động của Mặt trận trong việc tập hợp lực lượng trí thức vẫn còn nhiều điều phải suy nghĩ.

Theo ông Sỹ, số lượng trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài có khoảng hơn 600.000 người trên tổng số hơn 6 triệu kiều bào trên khắp các vùng lãnh thổ, hầu như khắp tất cả các nước. Nếu nhìn vào số lượng thấy rằng rất tốt, ở khắp các vùng lãnh thổ, trong đó có những cường quốc về khoa học công nghệ như Mỹ, một số nước châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc. Nếu tận dụng được một phần nhỏ trong số 600.000 cán bộ trí thức cho đất nước, cho các dự án lớn thì đây là một thành công rất lớn.

“Thế nhưng thực tế số lượng cán bộ trí thức là người Việt Nam về nước làm việc trong các dự án khoa học công nghệ rất ít. Nhiều cán bộ trí thức về xong lại ra đi. Do đó phải xem xét lại việc tập hợp lực lượng trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài. Chúng ta không nên nhìn vào số lượng, nhìn vào tiềm năng mà có lẽ phải nhìn vào hiệu quả của công việc sau nhiều năm rồi”, ông Sỹ chia sẻ.

Ông Sỹ đặt vấn đề: Cán bộ trí thức kiều bào là người Việt Nam đóng góp được bao nhiêu trong các dự án khoa học công nghệ? Sau khi có Nghị quyết 57 ra đời cả hệ thống chính trị vào cuộc, đưa ra nhiều chỉ tiêu tập hợp lực lượng trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài, có 100 tổng công trình sư về nước làm việc. Điều đó cho thấy yêu cầu của nhiệm vụ thúc đẩy các dự án, đại dự án trong nước là rất cấp thiết.

Từ đó, theo ông Sỹ, chúng ta phải xem xét đổi mới cách làm, đổi mới tư duy. Nhiệm vụ vẫn vậy nhưng cách làm phải khác thì mới hiệu quả hơn.

“Tôi đề nghị Mặt trận tập hợp lực lượng trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài cho các dự án khoa học công nghệ để công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Chúng ta phải xem lại cách tổ chức thực hiện đi vào chiều sâu, đi vào bản chất của sự việc, cụ thể đến từng cán bộ khoa học công nghệ thì mới có thể sử dụng lực lượng này”, ông Sỹ nói, và bày tỏ nếu hình thức chung chung hiệu quả sẽ không cao. Bởi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức hợp lý nhất để có thể khai thác hiệu quả nguồn lực này.

Cũng theo ông Sỹ, chúng ta luôn nói thu hút lực lượng trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài về trong nước làm việc cống hiến. Thế nhưng “quên” một vế cũng rất quan trọng là thu hút lực lượng trí thức là người nước ngoài tới Việt Nam làm việc. Đây là vấn đề không có gì đặc biệt, không có gì mới khi các nước họ đều làm và làm từ rất lâu rồi.

“Vậy tại sao chúng ta lại không để ý đến lực lượng vô cùng quan trọng là cán bộ trí thức, nhà khoa học người nước ngoài. Nếu như họ có khả năng, muốn đóng góp cho đất nước thì phải hết sức tạo điều kiện cho họ làm việc”, ông Sỹ đặt vấn đề.

Nêu dẫn chứng cá nhân ông có một người bạn là cán bộ khoa học, người Scotland rất yêu Việt Nam và muốn tới đây cống hiến làm việc. Nhưng khi xin visa đi làm việc 2 năm thì bạn ông phải mất nửa năm với đủ các loại giấy tờ. Ông Sỹ đề nghị phải thay đổi, làm thế nào không chỉ đơn giản hoá thủ tục hành chính mà phải đồng hành với họ.

Do đó theo ông Sỹ, trong chương trình hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần bổ sung thêm một nhiệm vụ. Đó là: "Thu hút không chỉ lực lượng trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài, mà kể cả người nước ngoài tới Việt Nam để cống hiến cho Việt Nam, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước."