“Giữ lửa” làng bánh An Lạc
Với người dân làng An Lạc (xã Duy Nghĩa, TP Đà Nẵng), Tết không bắt đầu từ đêm giao thừa, mà bắt đầu từ khoảnh khắc họ chạm tay vào mẻ bột nếp đầu tiên của tháng Chạp.
Nhịp sống nơi làng nghề trăm tuổi
Bánh in là một loại bánh tưởng chừng bình dân, đơn giản, thế nhưng lại mang nhiều ý nghĩa đối với người dân Quảng Nam - Đà Nẵng. Trên bàn thờ gia tiên ngày Tết, bên cạnh mâm ngũ quả rực rỡ và cành mai vàng, bao giờ cũng phải có vài phong bánh in được bọc giấy ngũ sắc trang trọng. Chính nét văn hóa tâm linh ấy đã nuôi sống làng nghề qua bao thế kỷ.
Hiện nay, làng An Lạc có hơn 20 cơ sở sản xuất chuyên nghiệp. Tuy nhiên, con số thực tế còn lớn hơn rất nhiều. Vào những ngày cao điểm, gần như mọi nhà trong làng đều trở thành một “công xưởng” nhỏ. Từ những bậc cao niên tóc bạc phơ đến những nam thanh nữ tú, ai nấy đều tạm gác lại công việc thường nhật để trở về với cái khuôn gỗ, với mùi thơm dịu ngọt của bột nếp và đường cát.
Bà Võ Thị Hồi (65 tuổi) - một nghệ nhân có thâm niên hàng chục năm tại làng, chia sẻ: Để kịp giao hàng cho các tiểu thương từ khắp các tỉnh, thành phố, chúng tôi phải thức từ 2 giờ sáng. Lúc đó không khí mát mẻ, làm bột mới dẻo, người mới tỉnh táo để gõ khuôn cho đều tay.
Nhìn miếng bánh in vuông vức với hoa văn rồng phượng tinh xảo, ít ai biết rằng để tạo ra nó là cả một quy trình đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi tay tài hoa. Nguyên liệu của bánh in An Lạc gồm: bột nếp, đậu xanh, đường cát và chút hương vani. Thế nhưng, cái “hồn” của bánh nằm ở khâu chọn nguyên liệu và kỹ thuật trộn bột.
Khi bột đã đạt độ chuẩn, người thợ bắt đầu công đoạn in khuôn. Những chiếc khuôn gỗ được chạm khắc tinh xảo hình chữ Phúc, Lộc, Thọ hay hình hoa mai, rồng phượng. Bột được nén chặt vào khuôn, sau đó người thợ dùng một thanh gỗ nhỏ gõ nhịp nhàng vào cạnh khuôn để bánh rời ra. Tiếng “lốc cốc” đặc trưng ấy chính là nhịp tim của làng nghề suốt bao đời nay.
“Giữ lửa” cho nghề
Làng nghề An Lạc không chỉ là nơi sản xuất hàng hóa, mà là nơi lưu giữ những câu chuyện tiếp nối giữa các thế hệ. Ông Đặng Xuân Cầm (72 tuổi) - một trong những bậc cao niên trong làng, tự hào kể về gia đình mình đã có ba đời gắn bó với nghề. Năm nay, dù tuổi đã cao, ông vẫn đứng bếp điều phối việc sản xuất cho hơn 3 tấn bánh các loại.
“Nghề này cực lắm, thức khuya dậy sớm nhưng không bỏ được. Cứ đến tháng Chạp mà không nghe tiếng gõ khuôn là thấy nhớ, thấy thiếu cái vị Tết. Còn với các bậc cao tuổi như chúng tôi luôn mong muốn giữ cho được “lửa nghề” để con cháu không mai một, một nghề truyền thống của cha ông để lại và để giữ cả hồn quê” - ông Cầm bộc bạch.
Chị Đặng Thị Cẩm (41 tuổi) cho biết, dù năm nay sức mua chung trên thị trường giảm, nhưng đơn hàng bánh in truyền thống vẫn đổ về dồn dập. Có những thời điểm, cơ sở của gia đình chị rơi vào tình trạng “cháy hàng” làm ra đến đâu hết đến đó.
Sự bận rộn ấy không chỉ đem lại thu nhập mà còn là niềm vui lao động. Một lao động thời vụ tại làng có thể kiếm được từ 200.000 đến 300.000 đồng/ngày công, một khoản tiền không nhỏ để họ có thể mua sắm cho gia đình một cái Tết sung túc hơn. Với các hộ gia đình tự sản xuất, một mùa Tết có thể mang lại lợi nhuận hàng chục triệu đồng.
Dù vẫn giữ những giá trị cốt lõi của nghề thủ công, làng bánh in An Lạc hôm nay cũng đã có những thay đổi để thích nghi. Thay vì sấy bánh bằng than củi khói bụi và khó kiểm soát nhiệt độ như trước, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư máy sấy điện hiện đại.
Giá bánh in hiện nay dao động từ 17.000 đến 35.000 đồng/gói tùy loại và kích cỡ. Đây là mức giá cực kỳ bình dân, phù hợp với túi tiền của mọi tầng lớp nhân dân. Chính sự mộc mạc, gần gũi này đã giúp bánh in An Lạc có sức sống bền bỉ trước sự đổ bộ của các loại bánh kẹo ngoại nhập rực rỡ sắc màu.
Khi mặt trời lên cao, những mẻ bánh in thơm phức, trắng ngần được xếp ngay ngắn trên các kệ sấy, chuẩn bị đóng gói để lên xe đi khắp mọi miền. Tiếng gõ lốc cốc có thể tạm ngơi nghỉ một chút vào giữa trưa, nhưng rồi sẽ sớm rộn ràng trở lại khi màn đêm buông xuống.
Bánh in An Lạc không chỉ là một món ăn, đó là tinh hoa của hạt gạo quê hương, là sự cần cù của người nông dân và là niềm hy vọng về một năm mới tốt lành. Giữa nhịp sống hối hả của đô thị Đà Nẵng, làng nghề An Lạc vẫn ở đó, như một nốt trầm mặc sâu lắng, giữ gìn một nét phong vị Tết xưa cũ nhưng chưa bao giờ lỗi thời. Những người thợ nơi đây, với đôi bàn tay trắng bụi bột và ánh mắt rạng ngời, chính là những người đang dệt nên bức tranh Xuân ấm áp cho mọi nhà.
