Giữ lửa nghề bánh chưng gù nơi địa đầu Tổ quốc

Bánh chưng gù là nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của một số cộng đồng dân tộc ở nơi địa đầu Tổ quốc. Không vuông vắn theo khuôn mẫu phổ biến, bánh được gói thuôn dài, phần thân hơi gồ lên, thể hiện sự thích ứng với điều kiện sinh hoạt và quan niệm thẩm mỹ của cư dân miền núi. Hình dáng mộc mạc ấy, qua thời gian, đã trở thành dấu hiệu nhận diện của bánh chưng vùng cao.

Theo bà Nguyễn Thị Dung - Người sáng lập nên HTX bánh chưng gù bà Dung cho biết, làm bánh chưng gù không cầu kỳ về nguyên liệu nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Gạo phải là nếp nương dẻo thơm, lá dong rửa sạch, lau khô, nhân bánh được nêm nếm vừa phải để giữ trọn vị tự nhiên. Mỗi khâu đều được thực hiện thủ công, dựa trên kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm gắn bó với nghề.

Điều làm nên sự khác biệt của bánh chưng gù chính là cách gói. Không có khuôn cố định, người gói phải điều chỉnh lượng gạo, nhân và cách xếp lá sao cho bánh chín đều, chắc tay. Mỗi chiếc bánh mang một dáng vẻ riêng, phản ánh sự khéo léo và kinh nghiệm của người làm bánh.

Bánh chưng gù thường được nấu từ 8 đến 10 tiếng, bếp lửa phải luôn được giữ đều. Trong khoảng thời gian ấy, người làm bánh vừa canh lửa, vừa chuyện trò, chia sẻ những câu chuyện Tết, tạo nên không gian sinh hoạt cộng đồng ấm áp nét sinh hoạt văn hóa đã gắn bó lâu đời với người dân vùng cao.

Ngày nay, bánh chưng gù của bà Dung không chỉ phục vụ nhu cầu của người dân địa phương mà còn được nhiều du khách lựa chọn như một món quà Tết mang đậm bản sắc dân tộc. Mỗi chiếc bánh là sự kết tinh của điều kiện tự nhiên, tập quán sinh hoạt và tinh thần gìn giữ văn hóa truyền thống của cộng đồng.

Giữa nhịp sống hiện đại, gian bếp của bà Dung vẫn đỏ lửa mỗi dịp Tết đến, Xuân về. Những chiếc bánh chưng gù lặng lẽ ra đời không chỉ để phục vụ đời sống thường nhật, mà còn góp phần giữ gìn một giá trị văn hóa bền bỉ, gắn kết cộng đồng nơi miền biên viễn.

Theo bà Nguyễn Thị Dung chia sẻ: bánh chưng gù được HTX sản xuất quanh năm, với số lượng trung bình khoảng 1.000 chiếc/ngày trong mùa thấp điểm. Đặc biệt, trong những ngày lễ lớn như Rằm tháng 7 (Vu Lan), sản lượng có thể lên đến hơn 3.000 chiếc/ngày với 8 bếp lò hoạt động thường xuyên.

Những ngày cận Tết, lượng bánh có thể tăng mạnh từ 5.000 đến 6.000 chiếc/ngày để phục vụ nhu cầu thị trường. HTX giải quyết công ăn việc làm thường xuyên cho gần 40 gia đình và hàng chục lao động nữ tại địa phương.

Trong giai đoạn phát triển, HTX cung cấp bánh chưng gù cho thị trường nội tỉnh và xuất đi nhiều tỉnh thành như Hà Nội, Hải Phòng, Thanh Hóa… và cả nước ngoài. Mức thu nhập cho lao động địa phương có thể đạt 200.000-250.000 đồng/ngày/người ở những thời điểm ổn định, tùy theo sản lượng và thời vụ.