Giữ “sạch” không gian mạng

Không gian mạng không phải là “vùng miễn trừ”

Chỉ với một thiết bị thông minh có kết nối internet, mỗi người đều có thể tiếp cận thông tin, bày tỏ quan điểm, chia sẻ cảm xúc và kết nối với cộng đồng ở bất cứ đâu. Không gian mạng vì thế không chỉ là môi trường giao tiếp mà còn là nơi học tập, kinh doanh, sáng tạo và lan tỏa những giá trị tích cực.

Tuy nhiên, song hành với những lợi ích là sự gia tăng của nhiều hành vi ứng xử thiếu chuẩn mực. Tình trạng phát tán thông tin sai sự thật, cắt ghép hình ảnh, xuyên tạc nội dung, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm hay lợi dụng mạng xã hội để câu tương tác, trục lợi diễn ra ngày càng phổ biến. Không ít cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan, tổ chức đã trở thành nạn nhân của những thông tin thất thiệt, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, hoạt động và đời sống.

Đáng lo ngại, một số đối tượng còn lợi dụng tâm lý hiếu kỳ và tốc độ lan truyền của mạng xã hội để tung tin đồn, kích động dư luận hoặc tạo ra những cuộc tranh cãi nhằm thu hút lượt xem, lượt theo dõi. Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm xói mòn niềm tin xã hội, tác động tiêu cực đến môi trường thông tin và trật tự, an toàn xã hội.

Vừa qua, các cơ quan chức năng đã ra các quyết định khởi tố để điều tra đối với một số cá nhân về những hành vi liên quan đến việc livestream, phát tán thông tin và các hành vi có dấu hiệu xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Và sẽ còn kiên quyết xử lý hiện tượng này trong thời gian tới.

Những vụ việc đã xảy ra thời gian qua gióng lên hồi chuông cảnh báo về hệ lụy của việc sử dụng mạng xã hội thiếu chuẩn mực, đồng thời khẳng định rằng không gian mạng không phải là “vùng miễn trừ” của pháp luật. Mọi phát ngôn, bình luận, chia sẻ hay hành vi trên môi trường số nếu vi phạm quy định của pháp luật đều có thể phải chịu trách nhiệm.

Nhìn nhận về vấn đề này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, đây đang là một vấn đề rất đáng lo ngại. Không gian mạng đã trở thành một phần của đời sống xã hội, nhưng cùng với những giá trị tích cực, chúng ta cũng đang chứng kiến tình trạng tin giả, thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, “bóc phốt”, đấu tố, vu khống, quảng cáo sai lệch, thậm chí lợi dụng sự tò mò và cảm xúc tiêu cực của công chúng để câu view, câu tương tác, kiếm tiền. Điều đáng nói là hậu quả của những hành vi này không còn chỉ nằm trên môi trường ảo. Một thông tin sai có thể hủy hoại uy tín của một con người, gây tổn thương cho một gia đình, làm thiệt hại cho doanh nghiệp, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội, thậm chí ảnh hưởng đến niềm tin của người dân. Trong môi trường số, một thông tin có thể được phát tán đến hàng triệu người chỉ trong vài giờ, trong khi việc cải chính hoặc khắc phục hậu quả thường khó khăn hơn rất nhiều.

Còn theo TS Nguyễn Tuấn Anh - Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, những thông tin kiểu này xuất hiện tràn lan khắp mọi nơi từ các tin bài, hình ảnh, video cho đến các livestream ở trên mạng xã hội. Nó cho thấy ý thức sử dụng mạng xã hội rất kém thậm chí là hành vi coi thường pháp luật của rất nhiều người dùng mạng.

Bắt đầu từ ý thức của mỗi người

Xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước mà còn là trách nhiệm của mỗi người sử dụng internet. Một môi trường số văn minh chỉ có thể được hình thành khi mỗi cá nhân ý thức đầy đủ về trách nhiệm đối với từng nội dung mình đăng tải, chia sẻ hay bình luận.

Điều đó đòi hỏi mỗi người dùng cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, lựa chọn nguồn tin chính thống, sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, tôn trọng sự khác biệt trong quan điểm và tuyệt đối không tiếp tay cho tin giả, tin sai sự thật hoặc các nội dung độc hại. Mỗi lượt chia sẻ có trách nhiệm sẽ góp phần hạn chế sự lan truyền của thông tin xấu, độc và xây dựng môi trường mạng lành mạnh hơn.

Theo ông Sơn, mỗi người cần hình thành một nguyên tắc rất đơn giản: hãy chịu trách nhiệm với mỗi cú nhấp chuột, mỗi lời bình luận và mỗi lần chia sẻ của mình. Cần hình thành một văn hóa số dựa trên ba giá trị: tỉnh táo trước thông tin, tử tế trong ứng xử và trách nhiệm khi phát ngôn. Mỗi người sử dụng mạng xã hội vừa là người tiếp nhận thông tin, vừa là một chủ thể tạo ra môi trường văn hóa. Nếu mỗi người biết dừng lại một chút trước khi chia sẻ, biết kiểm chứng trước khi tin và biết đặt sự tôn trọng con người trước nhu cầu thể hiện bản thân, không gian mạng chắc chắn sẽ trở nên lành mạnh hơn. Đặc biệt, không nên vì sự tò mò hay cảm xúc nhất thời mà tham gia vào những cuộc “ném đá”, đấu tố hoặc xét xử người khác trên mạng xã hội. Một người có sai phạm thì pháp luật sẽ xử lý theo pháp luật; cộng đồng mạng không nên tự biến mình thành một “tòa án” để kết tội, làm nhục hoặc hủy hoại danh dự của bất kỳ ai.

TS Nguyễn Tuấn Anh cho rằng, mỗi người dùng cần phân biệt và ý thức rõ được thông tin gì nên hoặc không nên đăng tải trên mạng. Không thả tim, like, chia sẻ hay bình luận các thông tin chưa được kiểm chứng hoặc có dấu hiệu bịa đặt, bóp méo, bôi nhọ... Báo cáo các tài khoản vi phạm và thậm chí là báo cáo với các cơ quan chức năng khi thấy các thông tin có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng đang ảnh hưởng đến an ninh trật tự và tạo dư luận xấu trong xã hội.

Có thể thấy, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội số. Mỗi người dân cần trở thành một công dân số có trách nhiệm, biết tôn trọng sự thật, ứng xử văn minh và thượng tôn pháp luật.