Giúp học trò vượt áp lực thi cử

Mới đây, các bác sĩ Khoa Vị thành niên, Trung tâm Y học phát triển và Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Nhi Trung ương) đã tiếp nhận và điều trị cho một nữ sinh 13 tuổi có hành vi tự gây hại sau khi rơi vào khủng hoảng tâm lý vì kết quả học tập không như kỳ vọng. Theo gia đình, trẻ vốn chăm ngoan, học lực khá tốt, nhưng thời gian gần đây thường xuyên thức khuya để học, có xu hướng thu mình trong phòng riêng, lo lắng vì sợ không đạt kết quả như mong muốn của bản thân và gia đình. Sau một bài thi không đạt như kỳ vọng, trẻ buồn chán, căng thẳng và có hành vi nguy hiểm. Nhờ được gia đình phát hiện, đưa đến bệnh viện kịp thời, sức khỏe của trẻ đã ổn định, nhưng các bác sĩ cho biết những tổn thương tâm lý vẫn cần được theo dõi, hỗ trợ lâu dài.

PGS.TS.BS Ngô Anh Vinh - Trưởng khoa Vị thành niên (Bệnh viện Nhi Trung ương) cho biết, trẻ ở lứa tuổi vị thành niên có nhiều thay đổi mạnh về tâm sinh lý, trong khi khả năng kiểm soát cảm xúc và ứng phó với áp lực chưa hoàn thiện. Khi gặp căng thẳng kéo dài, nhất là áp lực học tập, thi cử, một số trẻ có thể xuất hiện rối loạn cảm xúc, rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. Điều đáng lo là nhiều biểu hiện ban đầu không rõ ràng, dễ bị người lớn bỏ qua hoặc nhầm với sự thay đổi tâm lý thông thường của tuổi mới lớn.

Theo khuyến cáo của BS Ngô Anh Vinh, phụ huynh cần chú ý những thay đổi bất thường ở con trong giai đoạn ôn thi. Các dấu hiệu cảnh báo có thể là trẻ dễ cáu gắt, bồn chồn, lo lắng quá mức, tự ti, nhạy cảm với lời phê bình, khó tập trung, mất ngủ, ăn uống kém, né tránh giao tiếp hoặc thu mình trong phòng. Một số em có biểu hiện cơ thể như đau đầu, buồn nôn, đau bụng, hồi hộp, tim đập nhanh nhưng khi thăm khám không phát hiện nguyên nhân thực thể rõ ràng. Đặc biệt, với học sinh đang tập trung ôn thi vào lớp 10, thi tốt nghiệp THPT, những dấu hiệu quá tải trong ôn tập ở trẻ rất dễ bị bỏ qua vì người lớn thường nghĩ đó là phản ứng bình thường của mùa thi.

Theo đó, giai đoạn nước rút hiện nay không phải thời điểm để học kiệt sức. Đây là giai đoạn củng cố kiến thức, giữ nhịp làm bài, rà soát lỗi thường gặp và bảo toàn sức khỏe. Ngủ đủ, ăn uống điều độ, vận động nhẹ, hạn chế thức khuya, không lạm dụng cà phê, nước tăng lực là những điều cần được ưu tiên thực hiện. Học liên tục trong trạng thái lo âu không đồng nghĩa với hiệu quả; ngược lại, thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài có thể làm giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung và khiến học sinh dễ mất bình tĩnh khi vào phòng thi.

Nhà trường và giáo viên cũng giữ vai trò quan trọng. Trong những ngày cuối, việc củng cố tâm lý, hướng dẫn kỹ năng làm bài, nhắc học sinh giữ sức khỏe cần được coi trọng không kém việc ôn tập kiến thức. Giáo viên chủ nhiệm cần chú ý những em có biểu hiện sa sút đột ngột, nghỉ học, hoảng sợ trước kiểm tra, khóc nhiều, thu mình hoặc nói về thất bại một cách tiêu cực. Tư vấn học đường, nếu được vận hành hiệu quả, có thể là điểm tựa giúp học sinh giải tỏa áp lực đúng lúc.

Theo bác sĩ, khi học sinh có biểu hiện lo âu, trầm cảm hoặc hành vi tự gây hại, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần, tâm lý hoặc nhi khoa để được thăm khám, đánh giá và can thiệp kịp thời. Không nên trì hoãn vì lo ngại định kiến. Rối loạn lo âu, trầm cảm là vấn đề sức khỏe có thể được hỗ trợ và điều trị nếu phát hiện sớm, đặc biệt khi có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia y tế. Nhận diện sớm áp lực vượt ngưỡng, đồng hành đúng cách và kịp thời tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết là cách để phụ huynh, nhà trường giúp học sinh lớp 12 bước vào kỳ thi với tâm thế an toàn hơn, vững vàng hơn.