Gỡ khó cho người bị mạo danh

Thời gian qua các cơ quan chức năng liên tục phát đi cảnh báo về tình trạng lộ, lọt dữ liệu và thông tin cá nhân trên không gian mạng. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, trong đó có vấn đề liên quan đến nghĩa vụ thuế. Nhiều trường hợp nạn nhân sau khi mất CMND, đã phát hiện thông tin cá nhân bị sử dụng để đăng ký doanh nghiệp. Trong khi, nhiều người khẳng định không góp vốn, ký hồ sơ thành lập hay điều hành các doanh nghiệp “ma”.

Không phải chỉ các trường hợp ít ỏi người dân bức xúc lên tiếng, tại buổi họp báo thường kỳ quý III/2026 mới đây, Bộ Tài chính thông tin đã tiếp nhận thông tin có khoảng 4.000 cá nhân bị mạo danh thành lập doanh nghiệp. Đây là hồi chuông cảnh báo, đặt ra yêu cầu cấp bách về bảo vệ quyền và lợi hợp pháp của người dân. Bởi vì, việc thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép không dừng ở nguy cơ mất dữ liệu. Người bị mạo danh có thể phải giải trình về nghĩa vụ thuế, làm việc với nhiều cơ quan, chịu chi phí đi lại và ảnh hưởng công việc, uy tín. Đáng nói, dù không tham gia hoạt động doanh nghiệp, họ vẫn phải chủ động thu thập chứng cứ để chứng minh mình vô can.

Không dừng lại ở đó, quá trình xác minh, xử lý hồ sơ giả mạo có trường hợp kéo dài khoảng hai năm, do cần phối hợp giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, công an và các đơn vị liên quan. Thời gian chờ đợi càng lâu, nguy cơ phát sinh thêm thiệt hại đối với người bị mạo danh càng lớn. Tại các cuộc tiếp xúc của cử tri với Đoàn ĐBQH TPHCM, nhiều ý kiến đã đề nghị cần sớm thiết lập cơ chế cảnh báo tự động qua VNeID, email hoặc điện thoại khi có người đăng ký thành lập doanh nghiệp; đồng thời tăng cường phối hợp xử lý nhanh giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, công an và thuế. Yêu cầu cấp bách này nhằm tránh để người dân, các nạn nhân phải mất thời gian, công sức để “tự gỡ rối” cho các vấn đề mà họ không có liên quan.

Về pháp lý, hiện nay Nghị định 168/2025/NĐ-CP quy định việc xử lý hồ sơ đăng ký doanh nghiệp có nội dung giả mạo; đồng thời Luật Doanh nghiệp cũng quy định thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp khi có căn cứ xác định hồ sơ giả mạo. Vấn đề là cần quy trình đủ chặt chẽ nhưng không để người vô can tiếp tục chịu hệ lụy trong thời gian chờ xử lý. Về phía địa phương, tại họp báo kinh tế - xã hội thường kỳ của TPHCM ngày 22/10 vừa qua, cơ quan Thuế TPHCM cho biết, Bộ Tài chính và UBND TPHCM đang chỉ đạo phối hợp xử lý phản ánh về hành vi giả mạo, lấy cắp thông tin và những trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Trong đó, việc tiếp nhận, xác định và giải quyết phản ánh về giả mạo thông tin để đăng ký doanh nghiệp thuộc thẩm quyền cơ quan đăng ký kinh doanh. Thuế TPHCM cũng công khai đường dây nóng, đồng thời sẽ phối hợp cơ quan đăng ký kinh doanh và Sở Tài chính định kỳ chuyển thông tin phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền. Cục Thuế đang nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét chính sách tháo gỡ khó khăn cho người bị mạo danh.

Về lâu dài, cơ quan chức năng cần nghiên cứu giải pháp công nghệ để khắc phục hạn chế trong xác minh thông tin; đồng thời xây dựng, sửa đổi Luật Doanh nghiệp nhằm hạn chế tình trạng mạo danh. Trong khi chờ hoàn thiện cơ chế, cơ quan thuế các địa phương cần khuyến cáo người dân bảo mật giấy tờ tùy thân, chủ động kiểm tra thông tin và nghĩa vụ thuế trên eTax Mobile, từ đó kịp thời phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.