Gỡ “nút thắt” di dời nhà ven kênh rạch

Áp lực tiến độ của cuộc “đại di dời”

Ngay sau lễ 30/4 và 1/5, các đoàn giám sát của HĐND TPHCM tổ chức khảo sát, làm việc với địa phương, chủ đầu tư, nhà thầu để đẩy nhanh tiến độ di dời nhà trên và ven sông, kênh, rạch.

Khu vực xã Nhà Bè còn khoảng 2.540 căn thuộc diện di dời, trong đó có tới gần 300 căn lấn chiếm cần giải tỏa khẩn cấp. Dẫn đầu đoàn HĐND TPHCM khảo sát và làm việc với Thường trực Đảng ủy xã Nhà Bè ngày 4/5, ông Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TPHCM đã yêu cầu địa phương quyết liệt hơn trong thực hiện di dời nhà ở trên và vên kênh rạch. Qua khảo sát đoàn đã ghi nhận tình trạng nhà ở lấn chiếm kênh rạch còn phổ biến, hạ tầng xuống cấp, ảnh hưởng tới môi trường nước.

Cũng theo ông Minh, toàn TPHCM đang đẩy nhanh kế hoạch chỉnh trang đô thị giai đoạn 2025 - 2030 với trọng tâm là di dời hơn 20.000 căn nhà ven kênh rạch. Con số cụ thể theo định hướng lên tới 23.429 căn, triển khai qua 44 dự án, trong đó có 40 dự án sử dụng vốn ngân sách và 4 dự án xã hội hóa. Trong đó, riêng khu vực Nhà Bè, qua rà soát có khoảng 2.540 căn nhà và khu đất ven kênh cần giải tỏa. Đáng chú ý, gần 300 căn nhà lấn chiếm kênh rạch đang trong tình trạng cấp bách, đa phần là nhà tạm, kết cấu yếu, xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, đặc biệt trong mùa mưa.

Không chỉ riêng Nhà Bè, áp lực di dời còn tập trung lớn ở các phường Chánh Hưng, Bình Đông và Phú Định, chiếm hơn 65% tổng khối lượng toàn thành phố. Những khu vực này nhiều năm qua tồn tại tình trạng nhà lấn chiếm, bồi lắng và ô nhiễm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiêu thoát nước và môi trường sống.

Đối với các khu vực này, ông Minh đề nghị, các địa phương cần coi công tác di dời nhà ven kênh không chỉ là nhiệm vụ chỉnh trang đô thị mà còn là “thước đo năng lực điều hành” của cả hệ thống chính trị. Thành phố yêu cầu triển khai theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nguồn lực”, chuyển mạnh sang hành động cụ thể.

Áp lực tiến độ cũng thể hiện rõ ở các dự án trọng điểm. Ngay từ đầu năm, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được đã yêu cầu các địa phương, cơ quan, đơn vị liên quan phải hoàn thành bàn giao 100% trong tháng 6/2026, nếu không sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với các trường hợp không chấp hành sau khi đã nhận bồi thường.

“Chìa khóa” của sự đồng thuận

Dù áp lực tiến độ lớn, nhưng điểm xuyên suốt được lãnh đạo TPHCM nhấn mạnh là không đánh đổi an sinh để lấy tốc độ. Làm việc với các địa phương còn tình trạng nhà ở lấn chiếm kênh rạch, Chủ tịch HĐND TPHCM Võ Văn Minh yêu cầu chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho người dân phải “hợp lý, sát thực tế”; tuyệt đối không để người dân bị thiệt thòi, ảnh hưởng đến đời sống, sinh kế trong quá trình di dời.

Thực tế từ các dự án đã triển khai cho thấy, khi người dân được đảm bảo chỗ ở tốt hơn, sự đồng thuận tăng lên rõ rệt. Rời căn nhà chênh vênh bên kênh Đôi sau hơn 25 năm, ông Phương Thái Hoàng (71 tuổi, ngụ phường Phú Định) chia sẻ, hiện đã chấp thuận chủ trương và đến sống trong căn hộ 3 phòng ngủ khang trang tại phường Chánh Hưng. Những ký ức về căn nhà rộng 2,5m, dựng bằng cừ tràm, mỗi lần ghe chạy qua rung lắc như “động đất” giờ chỉ còn là quá khứ. Ông Hoàng cho biết, cứ mỗi 2-3 năm gia đình ông đều phải gia cố nhà, tốn 20-50 triệu đồng, nhưng vẫn không tránh khỏi nguy cơ sập. Cũng như gia đình ông Hoàng, gia đình bà Ngô Huyền Hương (ngụ phường Phú Định), sau khi rời kênh Đôi để phục vụ chủ trương di dời nhà ở ven kênh rạch của thành phố, đã chuyển lên căn hộ tại chung cư Green River, chia sẻ cuộc sống mới “thoáng mát, sạch sẽ”, không còn cảnh chuột bọ, nước đen hay mùi hôi như trước.

Những câu chuyện người dân đồng thuận với chính quyền địa phương để phục vụ cho các dự án di dời nhà ở trên và vên kênh rạch tại TPHCM suốt nhiều năm qua không phải là cá biệt. Trong hơn 30 năm qua, từ dự án Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến Tàu Hũ - Bến Nghé, Tân Hóa - Lò Gốm… những cách làm “dân vận khéo” ở cơ sở, có sự góp công lớn của cán bộ Mặt trận, cán bộ tuyên giáo và dân vận, tổ dân phố đã giúp TPHCM di dời được hơn 44.000 hộ dân khỏi các khu nhà ven kênh.

Để đảm bảo an sinh, thành phố cũng đang chuẩn bị Quỹ nhà tái định cư cụ thể. Riêng dự án rạch Văn Thánh, UBND TPHCM đã bố trí 70 căn hộ tại chung cư 283 Lê Quang Định để phục vụ tái định cư. Dự án này sẽ thu hồi đất của 1.077 trường hợp, trong đó 749 hộ phải di dời hoàn toàn.

Khó khăn lớn nhất của TPHCM hiện nay là vướng mắc pháp lý đất đai, giá bồi thường và áp lực vốn đầu tư. Để tháo gỡ, thành phố đang đẩy mạnh phân cấp cho địa phương, giao trách nhiệm trực tiếp cho chủ tịch UBND cấp phường, xã về tiến độ. Đồng thời, TPHCM nghiên cứu áp dụng mô hình BT (xây dựng - chuyển giao) để thu hút nhà đầu tư, giảm gánh nặng ngân sách. Việc huy động xã hội hóa được xem là giải pháp then chốt để tạo quỹ nhà tái định cư nhanh, tránh tình trạng người dân phải chờ đợi kéo dài.

Từ những dòng kênh đen, chật chội, hành trình “lên bờ” của hàng chục nghìn hộ dân đang dần hiện hữu. Nhưng để đi đến đích, bài toán không chỉ là giải tỏa bao nhiêu căn nhà, mà là làm sao để mỗi gia đình sau khi rời kênh có thể an cư, ổn định sinh kế, người dân đến nơi ở mới phải “bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”. Khi đó, không chỉ những dòng kênh được hồi sinh mà đời sống của người dân ven kênh mới thực sự đổi thay.