Hành trình kiến tạo không gian văn hóa cộng đồng

Các chương trình như “Âm nhạc cuối tuần”, “Âm nhạc cộng đồng” được tổ chức định kỳ vào chiều Chủ nhật hằng tuần không chỉ thu hút đông đảo người dân Hà Nội mà còn tạo dấu ấn với nhiều du khách quốc tế.

Trong hơn một giờ đồng hồ, không gian kiến trúc Pháp cổ của Nhà Bát Giác được “đánh thức” bởi tiếng saxophone đầy nội lực của NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ của Bình Minh Jazz Club. Không còn những hàng ghế cố định hay lớp rào chắn quen thuộc giữa sân khấu và khán giả, công chúng tiếp cận nghệ thuật theo cách tự nhiên nhất: dừng chân để lắng nghe, đứng cạnh nhau thưởng thức một giai điệu quen thuộc hay cùng chia sẻ những khoảnh khắc bình yên giữa lòng thành phố.

Ở không gian ấy, âm nhạc không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức mà còn trở thành “chất liệu” kết nối con người với đô thị, với các giá trị văn hóa đang hiện diện trong đời sống thường nhật. Chính sự cởi mở, gần gũi đã giúp nghệ thuật bước ra khỏi khuôn khổ của những sân khấu khép kín để thực sự hòa vào cộng đồng.

Từ thực tế những chương trình này có thể thấy, Hà Nội đang từng bước định hình cách phát triển văn hóa đô thị theo hướng bền vững hơn: không chỉ tập trung vào các công trình quy mô lớn hay những sự kiện mang tính thời điểm, mà chú trọng xây dựng các không gian văn hóa mở ngay trong đời sống hằng ngày. Khi nghệ thuật xuất hiện thường xuyên tại phố đi bộ, công viên, không gian di sản, làng nghề hay các điểm sinh hoạt cộng đồng, nhận thức của người dân về vai trò của văn hóa trong đời sống đô thị cũng dần thay đổi.

Không gian nghệ thuật công cộng cũng trở thành nơi kết nối các mối quan hệ xã hội. Âm nhạc là điểm gặp gỡ của nhiều thế hệ, nhiều nhóm công chúng và cả những nền văn hóa khác nhau. Trong không gian ấy, nghệ thuật không đứng ngoài đời sống mà góp phần tạo nên cảm giác gắn bó giữa con người với thành phố nơi họ đang sinh sống.

Những hoạt động biểu diễn cộng đồng đã biến việc tiếp cận nghệ thuật thành một trải nghiệm tự nhiên trong đời sống đô thị. Không còn khoảng cách giữa nghệ sĩ và khán giả, nghệ thuật hiện diện ngay trong nhịp sống thường ngày, nơi người dân có thể bắt gặp một làn điệu dân ca trong lúc dạo phố hay lắng nghe câu vọng cổ vang lên giữa không gian mở của trung tâm Thủ đô.

Từ thực tiễn các chương trình nghệ thuật cộng đồng có thể thấy, thành phố Hà Nội đang từng bước cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội về phát triển văn hóa. Nếu trước đây văn hóa đôi khi vẫn được nhìn nhận như một khái niệm mang tính định hướng, thì nay đã được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển đô thị, vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực nội sinh góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân.

Điều đáng chú ý là Hà Nội đang hướng tới việc xây dựng những không gian văn hóa cộng đồng mang tính thường xuyên và bền vững. “Âm nhạc cộng đồng” và “Âm nhạc cuối tuần” là một mô hình tiêu biểu cho hướng đi đó. Việc duy trì chương trình định kỳ với sự tham gia luân phiên của nhiều loại hình nghệ thuật như cải lương, nhạc cụ dân tộc, nhạc trẻ, xiếc hay tạp kỹ… đã giúp mở rộng khả năng tiếp cận công chúng ở nhiều độ tuổi và nhu cầu thưởng thức khác nhau.

Những buổi biểu diễn tại Nhà Bát Giác cho thấy văn hóa đang ngày càng được đưa đến gần hơn với đời sống cộng đồng: không rập khuôn, không xa cách mà hiện diện bằng những trải nghiệm cụ thể, gần gũi. Một gia đình có thể vừa dạo phố vừa thưởng thức cải lương, một người trẻ có thể lần đầu dừng lại trước một câu vọng cổ, hay một du khách quốc tế có thêm cơ hội cảm nhận chiều sâu văn hóa Hà Nội thông qua nghệ thuật biểu diễn giữa không gian công cộng.