Hình thành tuyến tham quan những ngôi nhà cách mạng tại Thủ đô

Tại tọa đàm do Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam vừa tổ chức với chủ đề “Bảo tồn và phát huy giá trị di tích ngôi nhà số 5D Hàm Long”, TS Nguyễn Văn Sơn - Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội khẳng định, di tích số 5D Hàm Long là một trong những “địa chỉ đỏ” tiêu biểu, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của phong trào cách mạng vô sản. Đây không chỉ là nơi diễn ra các cuộc họp quan trọng của những người cộng sản đầu tiên mà còn là điểm khởi đầu đặt nền móng cho sự ra đời của tổ chức Đảng Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam vào tháng 3/1929, một bước ngoặt lớn trong tiến trình cách mạng dân tộc.

Các ý kiến tham luận đã phân tích sâu bối cảnh lịch sử đầu thế kỷ XX, làm rõ những yếu tố trong nước và quốc tế dẫn tới sự ra đời của Chi bộ Cộng sản 5D Hàm Long. Cuối tháng 3/1929, những thanh niên tiên tiến thuộc Kỳ bộ Bắc Kỳ và Tỉnh bộ Hà Nội của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã quyết định thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên tại đây. Khi ấy, sự ra đời của Chi bộ 5D Hàm Long được đánh giá là thắng lợi quan trọng, khẳng định con đường cách mạng vô sản đúng đắn, đồng thời tạo tiền đề cho việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 3/2/1930. Từ “đốm lửa đỏ” ban đầu, phong trào cách mạng đã lan rộng, góp phần khẳng định vai trò tiên phong của Hà Nội trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc.

Một trong những nội dung trọng tâm được các đại biểu thống nhất quan điểm là cần bảo tồn tối đa nguyên trạng di tích 5D Hàm Long, từ kiến trúc, không gian đến vật liệu và cấu trúc nhà ở đô thị đầu thế kỷ XX. Việc tu bổ, tôn tạo phải tuân thủ nghiêm nguyên tắc bảo tồn di sản, tuyệt đối không làm biến dạng hay “hiện đại hóa” di tích. Đồng thời, cần kiểm soát chiều cao các công trình lân cận nhằm bảo vệ cảnh quan lịch sử.

Theo TS Phạm Minh Thế (Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, ĐHQG Hà Nội), để bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị của di tích nhà 5D Hàm Long một cách hiệu quả hơn, cần triển khai nghiên cứu để định dạng giá trị của di tích này với tư cách là một nguồn lực di sản cho công nghiệp văn hóa. Ông Thế cho rằng di tích 5D Hàm Long có thể trở thành nền tảng cho các sản phẩm công nghiệp văn hóa. Những chất liệu lịch sử gắn với hoạt động của Tỉnh bộ Hà Nội và Kỳ bộ Bắc kỳ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên hoàn toàn có thể được chuyển hóa thành phim truyện, sân khấu, truyện tranh hoặc các hình thức phục dựng. Từ đó, di tích không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, mà còn mở ra những cách kể mới, giúp lịch sử tiếp cận gần hơn với công chúng.

Từ phân tích đó, ông Thế đề xuất kết nối 5D Hàm Long với hệ thống các "ngôi nhà cách mạng" trên địa bàn Hà Nội, hình thành một tuyến tham quan theo chủ đề để liên kết các địa điểm. Trong đó, 5D Hàm Long có thể đóng vai trò điểm khởi đầu, tạo mạch dẫn cho người tham quan tiếp cận toàn bộ không gian lịch sử một cách liền mạch.

Thực tế cho thấy, nhiều năm qua, khu di tích 5D Hàm Long vẫn thường xuyên được tu bổ và bổ sung tư liệu. Từ thực tiễn đó, các ý kiến tại tọa đàm tập trung vào việc hoàn thiện nội dung trưng bày và đổi mới cách tiếp cận theo hướng hiện đại.

KTS Đinh Việt Phương (Giám đốc Công ty 3D Art) tiếp cận vấn đề từ góc độ công nghệ và trải nghiệm. Theo ông, việc ứng dụng công nghệ số tại di tích là cần thiết, nhưng cần triển khai theo hướng phù hợp với không gian hạn chế và kết cấu nhà cổ, tránh những can thiệp làm ảnh hưởng đến yếu tố gốc. Đồng thời, do nội dung lịch sử mang tính tư tưởng cao, mọi hình thức tái hiện phải đảm bảo độ chính xác, dựa trên cơ sở khoa học rõ ràng.

Từ đó, chuyên gia này đề xuất cần sớm số hóa toàn bộ hệ thống dữ liệu liên quan đến di tích. Khối dữ liệu này sẽ được quản lý tập trung, phục vụ cho công tác lưu trữ, nghiên cứu và khai thác lâu dài, đồng thời có thể mở rộng để tiếp nhận đóng góp từ cộng đồng, giới nghiên cứu và các nhân chứng lịch sử. Ngoài ra, việc tổ chức các hệ thống trình chiếu theo từng chuyên đề cũng là một hướng đi phù hợp.