Ho gà xuất hiện trái mùa, phụ huynh cần rà soát lịch tiêm chủng cho trẻ

Theo báo cáo giám sát dịch tễ của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, từ đầu mùa hè năm 2026 đến nay, thành phố liên tục ghi nhận các ca mắc ho gà rải rác tại nhiều phường, xã. Riêng trong khoảng thời gian từ ngày 17 - 31/7, Hà Nội ghi nhận thêm 11 ca mắc mới, nâng tổng số lên 87 ca tại 50 phường, xã.

Số ca mắc ho gà năm nay tại Hà Nội cao hơn cùng kỳ năm 2025 khoảng 20 trường hợp. Tại Hà Tĩnh, ngành y tế cũng ghi nhận thêm 2 ca ho gà trong tuần cuối tháng 7.

Ho gà là bệnh truyền nhiễm từng được xem là lưu hành chủ yếu vào mùa Đông và mùa Xuân. Tuy nhiên, việc liên tục ghi nhận ca mắc mới ngay giữa mùa hè tại nhiều địa phương cho thấy diễn biến bất thường, làm gia tăng lo ngại nguy cơ dịch bệnh lan rộng trong thời gian tới, đặc biệt khi học sinh chuẩn bị quay trở lại trường học.

Theo CDC Hà Nội, sự gia tăng các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, trong đó có ho gà, trong mùa hè nhiều khả năng liên quan đến việc trẻ em tham gia các hoạt động du lịch, học hè, ngoại khóa, vui chơi tập trung đông người trong thời gian nghỉ hè, làm tăng nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây.

BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, vi khuẩn gây ho gà vẫn đang lưu hành trong cộng đồng. Bên cạnh yếu tố tiếp xúc đông người, thời tiết tại Hà Nội và nhiều tỉnh phía Bắc trong tháng 7 diễn biến thất thường với các đợt nắng nóng xen kẽ mưa bão, độ ẩm không khí tăng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại vi khuẩn, vi rút tồn tại và phát tán.

Theo bác sĩ Phương, điều kiện thời tiết này còn có thể ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp. Khi cơ thể mất nước hoặc niêm mạc đường hô hấp bị khô, lớp dịch nhầy có vai trò giữ lại và loại bỏ tác nhân gây bệnh sẽ suy giảm, tạo điều kiện để vi khuẩn ho gà dễ dàng xâm nhập, bám dính vào đường hô hấp và gây bệnh.

Tuy nhiên, yếu tố được các chuyên gia đánh giá có ý nghĩa quyết định đối với sự gia tăng ca mắc hiện nay là khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng. Những người chưa từng tiêm chủng, tiêm chưa đầy đủ hoặc đã tiêm từ nhiều năm trước nhưng không được tiêm nhắc khi miễn dịch suy giảm đều có nguy cơ mắc bệnh, bao gồm cả trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn.

Theo Tổ chức Y tế thế giới, mặc dù vắc xin đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do ho gà trên toàn cầu, bệnh vẫn tiếp tục lưu hành tại nhiều quốc gia do miễn dịch sau tiêm chủng và sau mắc bệnh đều giảm dần theo thời gian. Vì vậy, các chương trình tiêm nhắc định kỳ có vai trò quan trọng trong duy trì miễn dịch cộng đồng.

Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đường hô hấp do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra. Vi khuẩn tồn tại trong dịch tiết mũi, họng của người bệnh và lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn phát tán khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.

Tác nhân gây bệnh cũng có thể tồn tại trên các vật dụng như khăn mặt, đồ chơi, ly uống nước, quần áo hoặc đồ dùng sinh hoạt nếu bị nhiễm dịch tiết, làm tăng nguy cơ lây nhiễm khi dùng chung.

Ho gà là một trong những bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan mạnh. Theo nhiều nghiên cứu dịch tễ, tỷ lệ lây nhiễm trong gia đình hoặc môi trường khép kín như trường học, nhà trẻ có thể lên tới gần 100% nếu chưa có miễn dịch bảo vệ.

Các triệu chứng ban đầu của ho gà thường giống cảm lạnh hoặc viêm họng thông thường nên dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể ho, sổ mũi, sốt nhẹ, sau đó xuất hiện các cơn ho kéo dài, ho thành tràng, có thể kèm nôn sau ho, tím tái hoặc khó thở, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ.

Ngoài ra, người mắc ho gà có thể đồng nhiễm hoặc bội nhiễm với các tác nhân gây bệnh đường hô hấp khác như vi rút cúm, Adenovirus hoặc vi rút hợp bào hô hấp, làm tăng nguy cơ viêm phổi, viêm phế quản và suy hô hấp nặng.

Bác sĩ Phương lưu ý, mặc dù ho gà thường tăng cao vào mùa Đông - Xuân, bệnh hoàn toàn có thể xuất hiện vào cuối mùa hè và gia tăng nhanh khi trẻ bắt đầu quay trở lại trường học, học bán trú hoặc tham gia các hoạt động tập thể. Đây là giai đoạn trẻ tiếp xúc gần với nhiều bạn bè trong thời gian dài, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát tán trong cộng đồng.

Để kiểm soát bệnh hiệu quả, duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao và tiêm nhắc đúng lịch là giải pháp quan trọng. Vắc xin có thành phần ho gà được khuyến cáo tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi, sớm nhất từ 6 tuần tuổi.

Trẻ cần hoàn thành 3 liều cơ bản vào lúc 2, 3 và 4 tháng tuổi; tiêm nhắc lúc 16 - 18 tháng tuổi; tiếp tục tiêm nhắc ở giai đoạn tiền học đường từ 4 - 6 tuổi; thêm một mũi trong độ tuổi 9 - 15 và sau đó tiêm nhắc mỗi 10 năm để duy trì khả năng bảo vệ.

Theo các nghiên cứu quốc tế được dẫn trong tài liệu, khi được tiêm đầy đủ và đúng lịch, vắc xin phòng ho gà có hiệu quả bảo vệ trên 90%, đồng thời giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong.

Hiện Việt Nam lưu hành nhiều loại vắc xin phối hợp có thành phần phòng ho gà, gồm vắc xin 5 trong 1, 6 trong 1, 4 trong 1 và 3 trong 1, phù hợp với từng nhóm tuổi từ trẻ nhỏ đến thanh thiếu niên và người lớn. Việc lựa chọn loại vắc xin cần được bác sĩ chỉ định dựa trên độ tuổi, lịch sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe của từng người.

Trước nguy cơ ho gà gia tăng khi năm học mới đến gần, phụ huynh cần chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ, đưa trẻ đi tiêm bù, tiêm nhắc nếu còn thiếu mũi. Đồng thời, cần hướng dẫn trẻ che miệng khi ho, rửa tay thường xuyên, không dùng chung đồ cá nhân và đi khám khi có biểu hiện ho kéo dài, ho thành cơn hoặc khó thở.