Hộ kinh doanh “gồng mình” trước áp lực thuế

Cuộc khảo sát được thực hiện với 1.001 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh, thành phố cho thấy khu vực này vẫn giữ vai trò quan trọng khi có khoảng 6,1 triệu hộ đang hoạt động, tạo việc làm cho gần 10 triệu lao động và đóng góp hơn 32.840 tỷ đồng vào ngân sách.

Kết quả chỉ ra có tới 73,7% hộ cho biết chỉ “lãi ít”, 12,9% hòa vốn và chỉ vỏn vẹn 1,9% đạt mức lợi nhuận như kỳ vọng. Đáng chú ý, hơn 81% hộ ghi nhận doanh thu giảm trong năm 2025, khoảng 75% cho biết lượng khách hàng sụt giảm.

Biên lợi nhuận mỏng khiến nhiều hộ không đủ tích lũy để tái đầu tư. Thay vì mở rộng, phần lớn chọn cách “giữ nhịp”: 60,8% dự kiến duy trì quy mô hiện tại trong hai năm tới, 33% có xu hướng thu hẹp và chỉ 1,8% dám nghĩ đến mở rộng.

Liên quan đến thuế, kế toán và hóa đơn điện tử, có tới 73,3% hộ cho biết các yếu tố này ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh – tỷ lệ cao hơn cả khó khăn về thị trường hay vốn.

Nhiều hộ phản ánh việc triển khai hóa đơn điện tử, kê khai thuế, hạch toán chi phí còn phức tạp, trong khi khả năng tiếp cận thông tin chính sách lại hạn chế. Không ít chủ hộ phải dành thêm thời gian tự tìm hiểu hoặc thuê dịch vụ hỗ trợ, làm gia tăng chi phí.

Theo VCCI, chi phí tuân thủ không chỉ là tiền bạc mà còn là thời gian, công sức và cả áp lực tâm lý. Với các hộ quy mô nhỏ, không có bộ máy kế toán chuyên nghiệp, việc theo kịp các quy định mới trở thành gánh nặng đáng kể.

Đáng chú ý, khi quy mô kinh doanh tăng, mức độ phức tạp trong tuân thủ cũng tăng theo. Điều này tạo ra “rào cản vô hình” khiến nhiều hộ e ngại mở rộng. Lợi ích từ tăng trưởng không đủ hấp dẫn nếu phải đánh đổi bằng chi phí tuân thủ cao hơn.

Từ kết quả khảo sát, VCCI cho rằng cải cách môi trường kinh doanh cần tập trung mạnh hơn vào việc giảm gánh nặng tuân thủ, đặc biệt với khu vực hộ kinh doanh siêu nhỏ.

Trong đó, việc đơn giản hóa quy định về thuế, kế toán, hóa đơn điện tử theo hướng rõ ràng, dễ hiểu, dễ áp dụng là yêu cầu cấp thiết. Nếu chính sách được thiết kế phù hợp với thực tiễn, chi phí tuân thủ có thể giảm đáng kể, tạo động lực cho hộ kinh doanh phát triển.

Bên cạnh đó, các công cụ hỗ trợ như phần mềm kế toán đơn giản, tài liệu hướng dẫn dễ hiểu, hay cơ chế tư vấn trực tiếp tại địa phương được kỳ vọng sẽ giúp các hộ “dễ thở” hơn khi thực hiện nghĩa vụ thuế.

Một yếu tố quan trọng khác là mức độ hiểu biết chính sách. Khảo sát cho thấy những hộ nắm rõ quy định thường chủ động hơn trong việc duy trì và mở rộng kinh doanh, thậm chí cân nhắc chuyển đổi lên doanh nghiệp. Ngược lại, phần lớn hộ còn e dè do thiếu thông tin hoặc lo ngại chi phí phát sinh.

Do đó, việc tăng cường truyền thông chính sách theo hướng dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng là rất cần thiết, không chỉ để hỗ trợ tuân thủ mà còn tạo niềm tin cho người kinh doanh.