Hỗ trợ 1.000 nhà khoa học trẻ, xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu chiến lược

Theo nội dung Quyết định, Chương trình PEBR được triển khai theo hướng đầu tư tập trung, có trọng tâm, trọng điểm và chiều sâu; ưu tiên các nghiên cứu cơ bản gắn với công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược cụ thể. Chương trình cũng chuyển từ mô hình tài trợ nhiệm vụ nghiên cứu đơn lẻ, ngắn hạn sang đầu tư theo các định hướng trung và dài hạn nhằm bảo đảm tính liên tục, tích lũy tri thức và hình thành năng lực nghiên cứu dẫn dắt.

Bộ KHCN nhấn mạnh, nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong khoa học tự nhiên là nền tảng tạo ra các đột phá về tri thức và công nghệ, góp phần nâng cao năng lực làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn. Chương trình khuyến khích các ý tưởng khoa học mới, chấp nhận rủi ro khoa học phù hợp với đặc thù nghiên cứu cơ bản, đồng thời bảo đảm liêm chính khoa học và chuẩn mực học thuật quốc tế.

Mục tiêu tổng quát của PEBR là phát triển nghiên cứu cơ bản xuất sắc trở thành cấu phần cốt lõi của hệ thống khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia; hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh mang tầm quốc tế, góp phần nâng cao vị thế khoa học của Việt Nam.

Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành khoảng 30 nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, trong đó có ít nhất 3 nhóm đạt trình độ dẫn dắt trong khu vực; đến năm 2035 hình thành khoảng 50 nhóm nghiên cứu mạnh, trong đó ít nhất 10 nhóm có ảnh hưởng học thuật quốc tế rõ nét.

Về công bố khoa học, đến năm 2030, tỷ lệ công bố trên các tạp chí thuộc nhóm Q1 trong cơ sở dữ liệu Web of Science và các tạp chí thuộc hệ thống Nature Index dự kiến tăng khoảng 1,5 lần; đến năm 2035 tăng khoảng 2 lần so với mức trung bình giai đoạn 2021-2025 của từng lĩnh vực khoa học tương ứng.

PEBR cũng hướng tới hình thành các hướng nghiên cứu mới có tiềm năng tạo đột phá trong các lĩnh vực như công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo, vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học, năng lượng mới và công nghệ bán dẫn. Đến năm 2035, chương trình phấn đấu hình thành thêm ít nhất 20 hướng nghiên cứu mới, trong đó nhiều hướng có khả năng phát triển thành nền tảng công nghệ lõi.

Đáng chú ý, chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ, bồi dưỡng và kết nối ít nhất 1.000 tiến sĩ, nghiên cứu sinh, sau tiến sĩ và nhà khoa học trẻ đến năm 2035; đồng thời tăng cường thu hút chuyên gia quốc tế và chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài tham gia triển khai các nhóm nghiên cứu mạnh.

Theo Quyết định, việc lựa chọn và đánh giá nhiệm vụ sẽ được thực hiện trên cơ sở cạnh tranh, công khai, minh bạch, kết hợp đánh giá chuyên gia với các chỉ số khoa học chuẩn hóa quốc tế như FWCI, CNCI. Chương trình cũng áp dụng cơ chế quản lý dựa trên kết quả đầu ra và tác động khoa học, chấp nhận rủi ro phù hợp với đặc thù nghiên cứu cơ bản.

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) là đơn vị chủ trì tổ chức thực hiện Chương trình PEBR. Chương trình sẽ được đánh giá giữa kỳ vào năm 2030 để điều chỉnh mục tiêu, quy mô và cơ chế triển khai cho giai đoạn tiếp theo.