Hoàn thiện thể chế, khơi thông động lực phát triển kinh tế biển

Đây là một trong những hoạt động trọng tâm hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Ngày Đại dương thế giới (8/6) và Tháng hành động vì môi trường năm 2026.

Hội thảo cũng là diễn đàn để các cơ quan quản lý, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế biển.

Tham dự hội thảo có lãnh đạo Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đại diện các bộ, ngành, 21 tỉnh, thành phố có biển cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Sau hơn 8 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, nhận thức về phát triển kinh tế biển ngày càng được nâng cao, hệ thống chính sách, pháp luật từng bước được hoàn thiện, nhiều ngành kinh tế biển và địa phương ven biển có bước phát triển tích cực. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho rằng, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo không đơn thuần là sửa đổi một đạo luật chuyên ngành, mà là cơ hội để đổi mới tư duy quản trị biển theo hướng tổng hợp, thống nhất, hiện đại và hiệu quả hơn.

Tại phiên thảo luận đầu tiên, các đại biểu tập trung làm rõ những định hướng lớn nhằm phát triển nhanh và bền vững kinh tế biển trong bối cảnh mới. Nhiều ý kiến cho rằng cần chuyển từ quản lý đơn ngành sang quản trị tổng hợp, liên ngành, liên vùng; coi biển là không gian phát triển thống nhất giữa đất liền, biển và hải đảo, giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Ông Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật theo hướng khuyến khích sáng tạo, giải phóng sức sản xuất, khơi thông các nguồn lực và tạo cơ chế đột phá cho các ngành kinh tế biển hiện đại, có giá trị gia tăng cao.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo được định hướng trên bốn nhóm chính sách lớn, nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian biển và bảo vệ môi trường biển, đồng thời tạo hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch để thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận nhiều nội dung quan trọng như cơ chế giao mặt nước biển, phát triển điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics biển, công nghiệp sinh học biển, dữ liệu biển và các ngành kinh tế biển mới; đồng thời đề xuất hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp.

Ông Nguyễn Quốc Toản - Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cho biết, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo hiện hành vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn như chồng chéo với các luật liên quan, chưa hoàn thiện cơ chế sử dụng khu vực biển, còn khoảng trống trong quản lý môi trường biển. Vì vậy, việc sửa đổi luật lần này được kỳ vọng sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý mới cho quản trị biển hiện đại, khơi thông nguồn lực đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững.

Một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo luật là mở rộng phạm vi điều chỉnh từ quản lý tài nguyên, môi trường biển sang quản trị tổng hợp tài nguyên, không gian biển và môi trường biển. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế phân bổ không gian biển phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia, xử lý các xung đột trong sử dụng biển giữa các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, giao thông hàng hải, nuôi biển, du lịch và bảo tồn sinh thái.

Đáng chú ý, dự thảo lần đầu nghiên cứu bổ sung các cơ chế như đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và xây dựng hồ sơ hải chính nhằm hạn chế cơ chế “xin - cho”, tăng tính minh bạch và tạo môi trường đầu tư ổn định.

Bên cạnh đó, nhiều cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đặc thù cho các ngành kinh tế biển mới như năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics biển, kinh tế biển xanh và kinh tế carbon thấp cũng được đề xuất. Cùng với đó là cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản trị biển.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cho rằng, mô hình chính quyền hai cấp đang mở ra cơ hội quản trị thống nhất không gian biển, tạo động lực để Quảng Ninh đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ “nâu” sang “xanh”, phát triển các hành lang kinh tế biển, logistics và kinh tế số.

Ngoài ra, chúng tôi tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kết nối đa phương thức và hậu cần biển chuyên sâu bằng cách tỉnh trực tiếp điều phối, tháo gỡ nhanh nút thắt về giải phóng mặt bằng và mâu thuẫn vật liệu san lấp để đẩy nhanh tiến độ. Cùng với đó, là số hóa công tác quản trị biển và thúc đẩy kinh tế số cửa khẩu. Đồng thời, tháo gỡ nút thắt chính sách, thúc đẩy các ngành kinh tế biển mới. Song song là bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững dải bãi triều tự nhiên.

Đồng thời, với tính chất đa ngành, liên vùng của kinh tế biển, hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với 2 địa phương là Hải Phòng và Quảng Ninh xây dựng và trình Chính phủ phê duyệt Đề án: “Phát triển Hải Phòng - Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, mang tầm quốc tế, hàng đầu ở Đông Nam Á và là động lực phát triển của vùng”.

Trong khi đó, Trung tướng Trần Đức Thuận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội nhấn mạnh, việc hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế biển phải quán triệt nguyên tắc kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, an ninh và mở rộng đối ngoại. Theo ông, quốc gia nào làm chủ được không gian biển, khai thác hiệu quả tiềm năng biển và duy trì môi trường hòa bình, ổn định trên biển thì sẽ có điều kiện phát triển bền vững và nâng cao vị thế quốc tế.

“Là cơ quan của Quốc hội được giao phụ trách lĩnh vực quốc phòng, an ninh và đối ngoại, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại luôn quan tâm nghiên cứu, thẩm tra, giám sát các dự án luật, nghị quyết và chính sách có liên quan đến biển, đảo; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý phục vụ phát triển kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và đối ngoại“, Trung tướng Trần Đức Thuận – Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Quốc phòng An ninh, Đối ngoại Quốc hội nhấn mạnh.

Các chuyên gia, nhà khoa học tham dự hội thảo cũng đã đóng góp nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). Dự kiến, dự thảo luật sẽ được trình Quốc hội xem xét vào tháng 10/2026, tạo nền tảng pháp lý mới cho quản trị biển hiện đại, khơi thông nguồn lực và hiện thực hóa mục tiêu đưa kinh tế biển trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế đất nước.