Hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031: Những khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc
Từ thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương, mô hình “Khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” đang cho thấy hiệu quả rõ nét khi đặt người dân vào vị trí trung tâm. Với cách làm linh hoạt, gắn phát triển kinh tế với nâng cao đời sống tinh thần, các mô hình không chỉ cải thiện diện mạo khu dân cư mà còn tạo nền tảng cho một cộng đồng gắn kết, văn minh và phát triển bền vững...
Làng “Nông thôn mới thông minh” đầu tiên ở Đất Tổ
Chỉ cách trung tâm Việt Trì vài km, dọc ven đê sông Hồng về phía Tây Nam, du khách có thể thấy một cổng làng rất lớn ghi tên “Làng Nam Nhạc” - một ngôi làng diện mạo trù phú, nhà cửa khang trang hầu hết xây hai tầng, đường láng nhựa phẳng và hệ thống đèn chiếu sáng hiện đại.
“Bây giờ làng có tới 130 hộ gia đình nhưng chỉ còn vài ba hộ làm nông và không có hộ nghèo” - ông Trịnh Văn Khoa - Phó Bí thư chi bộ, Trưởng khu hành chính Khu 5 xã Bản Nguyên (Phú Thọ) kể về nỗ lực của bà con cùng chung tay xây dựng khu dân cư ấm no, hạnh phúc.
Hưởng ứng cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, người làng Nam Nhạc bảo nhau dịch rào hiến đất, nâng cấp sửa sang, bê tông hoá ngõ xóm và xây cổng làng trị giá hàng trăm triệu đồng. Tiếp đến là xây nhà văn hoá khang trang và những hạ tầng thiết yếu trong xã. Tất cả nguồn lực là do người dân đóng góp.
Trong khí thế giàu tình đoàn kết, làng Nam Nhạc lại phát động thảm nhựa đường làng và chỉnh trang thôn xóm. Con đường nhựa phẳng lỳ trải khắp làng và hệ thống chiếu sáng hiện đại trị giá hàng trăm triệu đồng đã đi vào sử dụng từ sự đoàn kết, từ nghĩa tình của người dân trong làng.
Trong khi nhiều xóm khác chỉ có mức chi 200.000 đồng mỗi tháng thắp sáng đường quê, thì làng Nam Nhạc luôn duy trì mức 1 triệu đồng. Các gia đình bảo nhau cùng làm đường hoa, quét dọn hàng ngày, hướng dẫn trên nhóm Zalo phân loại và thu gom rác, nhắc nhở ý thức chung khi dừng đỗ xe ô tô và thường trực cập nhật thông tin cùng tham gia hoạt động xóm…
Là một trong những ngôi làng Nông thôn mới kiểu mẫu đầu tiên ở Đất Tổ, làng Nam Nhạc ngay sau khi sáp nhập với làng Tề Lễ bên cạnh thành Khu 5 tiếp tục được xướng tên biểu dương khi chung sức đạt chuẩn Khu Nông thôn mới thông minh.
“Khu dân cư số 5 luôn có mức quỹ 60 triệu đồng hàng năm dành cho thăm hỏi, tặng quà gia đình liệt sĩ, thương binh, người cao tuổi và hoàn toàn do con em trong khu đóng góp. Quỹ Khuyến học được duy trì, bổ sung bền bỉ nhiều năm, kịp thời khích lệ con cháu hiếu học” - Trưởng Khu dân cư số 5 Trịnh Văn Khoa phấn khởi cho biết.
“Mới đây khi xây nhà văn hoá mới của Khu 5 trị giá gần 1 tỷ đồng, chúng tôi chỉ huy động nguồn lực trong vài ngày và được dân làng ủng hộ nhanh chóng. Tháng trước, khi làm một con đường giao thông nội đồng dài khoảng 300m, các gia đình và doanh nghiệp cũng góp ngay 530 triệu đồng. Mọi khoản đóng góp, chi tiêu đều công khai, minh bạch nên nhận được sự đồng thuận rất cao của người dân” - ông Khoa nói.
Có hôm mưa tầm tã, ông Khoa cùng cán bộ Mặt trận di chuyển bằng xe máy đi hơn chục cây số tìm gặp nhà thầu đang thi công con đường 32C xin thêm vật liệu làm rãnh đường làng. Ông Giám đốc doanh nghiệp thấy vậy cảm động nói: “Các bác muốn lấy bao nhiêu thì lấy”. Lại có những lần Tổ công tác phân công nhau đi gặp một số doanh nghiệp xây lắp ở Việt Trì xin hỗ trợ tổ chức thi công, bán gạch giá rẻ, cứ kiên trì và chân thành nên lần nào cũng được giúp đỡ…
Câu lạc bộ hát Xoan, dân vũ, dưỡng sinh, cờ tướng, bóng bàn, dường như ở đây… câu lạc bộ gì cũng có, hoạt động sôi nổi thậm chí thu hút khá nhiều người từ khu dân cư khác tìm đến góp vui. “Con em công tác xa về thăm luôn nói rằng làng Nam Nhạc là “chốn để về, nơi đáng sống” không phải nơi nào cũng có”- ông Phạm Hữu Thành - Bí thư Chi bộ Khu 5 phấn khởi chia sẻ.
Liên tục nhiều năm làng Nam Nhạc, bây giờ thuộc Khu 5, là đại diện tiêu biểu trong danh sách Khu dân cư hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của xã Cao Xá cũ (nay là xã Bản Nguyên sau sáp nhập). “Toàn xã có 41 khu, hầu hết đạt tiêu chí rất cao về hạ tầng giao thông, thiết chế văn hóa, bảo hiểm y tế, phủ sóng internet, thu nhập” - ông Ngô Đức Sáu - Chủ tịch UBND xã Bản Nguyên cho biết, đồng thời nhấn mạnh đây là minh chứng cho sự đoàn kết, ấm no và hạnh phúc của các khu dân cư.
Khơi dậy tinh thần tự quản của người dân
Còn tại Hải Phòng, thực tiễn triển khai ở nhiều địa phương đã minh chứng rõ rằng, điểm cốt lõi làm nên thành công của mô hình “Khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” chính là việc khơi dậy tinh thần tự quản và vai trò chủ thể của người dân.
Lựa chọn hướng đi “Du lịch xanh – phát triển kinh tế bền vững” – homestay “Rustic” do ông Bùi Văn Long (thôn 1 - đặc khu Cát Hải) làm chủ không chỉ chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo tồn cảnh quan thiên nhiên mà còn tiên phong trong việc tăng cường liên kết cộng đồng. Từ một mô hình cá nhân, Rustic đã lan tỏa cách làm du lịch hiệu quả, kết nối 12 homestay và 2 khách sạn tại thôn để cùng tham gia phát triển kinh tế.
Không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, đời sống văn hóa – xã hội tại các khu dân cư cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Bà Nguyễn Thị Lan (thôn 3, đặc khu Cát Hải) cho biết: Các phong trào như “Ngày Chủ nhật xanh”, “Sạch nhà, sạch ngõ”, xây dựng “Tuyến đường văn minh”… đã làm thay đổi diện mạo khu dân cư, đồng thời nâng cao ý thức người dân trong giữ gìn môi trường sống. Cùng với đó, hạ tầng được cải thiện đồng bộ như điện chiếu sáng, camera an ninh, nhà văn hóa… góp phần tạo không gian sống hiện đại, văn minh và thể hiện hiệu quả từ sự chung tay của cộng đồng.
Một trong những điểm đáng chú ý của mô hình “Khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” tại Hải Phòng là sự kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với bảo đảm an ninh, trật tự xã hội. Đây là yếu tố quan trọng giúp mô hình không chỉ dừng lại ở việc nâng cao đời sống vật chất mà còn xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh.
Phường Thủy Nguyên có dân số đông, đô thị hóa nhanh. Cuối tháng 1/2026, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường ra mắt mô hình điểm “Tổ dân phố không ma túy” tại tổ dân phố Bạch Đằng 1 với sự phối hợp chặt chẽ giữa MTTQ, các tổ chức thành viên, lực lượng công an và chính quyền địa phương.
Ông Lê Văn Thực - Trưởng ban Công tác Mặt trận tổ dân phố Bạch Đằng 1 cho biết, mô hình giúp cán bộ Mặt trận có điều kiện đến từng hộ gia đình tuyên truyền, vận động người dân nâng cao cảnh giác, chủ động phát hiện, tố giác tội phạm ma túy. Đặc biệt, với những trường hợp sau cai, Ban Công tác Mặt trận phối hợp chặt chẽ để động viên, hỗ trợ họ tái hòa nhập cộng đồng, tránh tái nghiện.
MTTQ Việt Nam phường Thủy Nguyên đã áp dụng nguyên tắc “3 dễ, 3 rõ, 3 đo” giúp các hoạt động được triển khai một cách khoa học, tránh tình trạng hình thức, phong trào. Sau mô hình điểm trên, phường Thủy Nguyên tiếp tục đánh giá, nhân rộng mô hình tại 4 tổ dân phố khác gồm: Núi Đèo 1, Thủy Sơn 4, Bái Trong, Tân Dương 2 trong giai đoạn đầu năm 2026.
Không chỉ tại phường Thủy Nguyên, mô hình “Phường, xã không ma túy” đã lan tỏa thành phong trào tại nhiều địa phương. Tất cả đều triển khai theo hướng “làm chắc, rút kinh nghiệm, nhân rộng” nhằm bảo đảm tính bền vững, tránh hình thức.
Hướng tới xây dựng cộng đồng bền vững, an toàn
Ngoài đặc khu Cát Hải, phường Thủy Nguyên, các địa phương khác của TP Hải Phòng cũng lựa chọn cách thức triển khai khá phong phú: Đặc khu Bạch Long Vĩ ra mắt mô hình điểm, tập trung vào sự đoàn kết và phát triển kinh tế biển đảo; xã An Lão tổ chức ngày hội toàn dân, xây dựng khu dân cư văn hóa; phường Hồng Bàng tổ chức “Tổ dân phố đoàn kết, ấm no, hạnh phúc”, gắn với xây dựng đô thị văn minh…
Ông Nguyễn Đức Tuấn - Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố cho biết: Hải Phòng là địa phương tiên phong trong cả nước triển khai mô hình “Khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” với tỷ lệ lớn các khu dân cư đăng ký tham gia ngay từ những ngày đầu. Mặc dù có cách thức triển khai khác nhau, nhưng tất cả các địa phương đều thống nhất tập trung xây dựng các khu dân cư trở thành một không gian sống an toàn, văn minh.
Trong bối cảnh thành phố đang hướng tới mục tiêu xây dựng “thành phố không ma túy”, các mô hình càng có ý nghĩa quan trọng khi mỗi người dân trở thành một “chiến sĩ”, mỗi gia đình là một “pháo đài”, công tác phòng, chống tệ nạn sẽ đạt hiệu quả bền vững hơn.
Để mô hình tiếp tục phát huy hiệu quả, theo ông Tuấn, cần chú trọng một số giải pháp, trong đó, việc nâng cao nhận thức của người dân về vai trò chủ thể trong xây dựng cộng đồng là yếu tố then chốt. Ngoài ra, các Ban Công tác Mặt trận cần tăng cường hỗ trợ về nguồn lực, đặc biệt là trong lĩnh vực chuyển đổi số, để mọi người dân đều có thể tham gia một cách bình đẳng. Việc nhân rộng mô hình cũng cần được thực hiện linh hoạt, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương.
Từ những kết quả bước đầu, mô hình “Khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” đã chứng minh tính đúng đắn và hiệu quả trong thực tiễn. Khi người dân thực sự trở thành trung tâm của quá trình phát triển và tinh thần đoàn kết được phát huy, mỗi khu dân cư sẽ trở thành một không gian sống an toàn, văn minh và hạnh phúc.
“Hải Phòng là địa phương tiên phong trong cả nước triển khai mô hình “Khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” với tỷ lệ lớn các khu dân cư đăng ký tham gia ngay từ những ngày đầu. Mặc dù có cách thức triển khai khác nhau, nhưng tất cả các địa phương đều thống nhất tập trung xây dựng các khu dân cư trở thành một không gian sống an toàn, văn minh” - ông Nguyễn Đức Tuấn - Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hải Phòng.
