Hương ước ở bản Boong

Giữa cái nắng đầu mùa tháng Tư, chúng tôi có dịp về với bản Boong (xã Châu Khê, tỉnh Nghệ An) để tìm hiểu về một bản hương ước của người Thái, được người dân nơi đây gìn giữ như “báu vật”.

Vừa rót nước mời khách, ông Kha Văn Nam - Trưởng bản Boong vừa say sưa kể về bản hương ước của bản. Theo ông Nam, bản hương ước được hình thành từ những năm 90, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đầu năm 2026, hương ước được hoàn thiện thành văn bản với 8 chương, 25 điều, bao quát từ phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa đến việc cưới, việc tang, bảo vệ môi trường. “Chúng tôi giữ cái gốc truyền thống, nhưng cũng bổ sung những điều phù hợp với cuộc sống hôm nay” - ông Nam nói.

Điều ấn tượng không chỉ là nội dung, mà là cách hương ước đi vào đời sống. Ở bản Boong, những quy định tưởng chừng khắt khe lại được thực hiện một cách tự nhiên. Thanh niên không mê tín dị đoan, không truyền đạo trái phép; Con em đi học, làm ăn xa khi trở về cũng phải tuân thủ quy định chung. “Quy định là vậy, nhưng không ai thấy gò bó cả. Mình giữ cho bản mình đẹp, cho con cháu sau này” - ông Nam nói.

Không chỉ dừng ở những nguyên tắc lớn, hương ước còn được thực hiện vào những điều rất đỗi đời thường. Từ ngày 28 Tết đến mùng 4 Tết, người dân không sử dụng xe máy trong bản. Những ngày ấy, bản Boong trở nên tĩnh lặng, chỉ còn tiếng bước chân, tiếng cười nói và những lời chúc Tết rộn ràng. Không còn tiếng động cơ, bà con có nhiều thời gian hơn để ghé thăm nhau, sẻ chia câu chuyện đầu năm.

Bà Ngân Thị Mai (63 tuổi) chia sẻ: Chúng tôi không chỉ làm theo mà còn tự hào về hương ước. Nhờ có những quy định ấy, bản luôn yên bình, bà con thương yêu, giúp đỡ nhau. Với người dân nơi đây, hương ước không phải là “luật”, mà là nếp sống đã trở thành thói quen” - bà Mai nói.

Hơn 15 năm về làm dâu ở bản, chị Lô Thị Nhàn (38 tuổi) vẫn nhớ cảm giác bỡ ngỡ ban đầu. Từ cách ăn, cách ở đến những quy ước tưởng như nhỏ nhặt, tất cả dần dần trở thành một phần cuộc sống. “Ở đây, không ai nhắc nhiều, mọi người ai cũng tự giác. Hương ước giống như sợi dây vô hình gắn kết mọi người lại với nhau” - chị Nhàn chia sẻ.

Bản Boong hiện có 100 hộ với hơn 470 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái. Trong guồng quay của cuộc sống hiện đại, nhiều giá trị truyền thống ở không ít nơi đã dần mai một, nhưng ở Boong, hương ước vẫn bền bỉ tồn tại, như một “lá chắn” giữ gìn bản sắc.

Ông Phan Anh Tài - Phó Chủ tịch UBND xã Châu Khê cho biết, hương ước bản Boong được xây dựng với mục tiêu giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng đời sống cộng đồng lành mạnh. “Điều quan trọng nhất là sự đồng thuận của người dân. Nội dung hương ước không trái pháp luật, phù hợp với thuần phong mỹ tục, nên được bà con hưởng ứng rất cao” - ông Tài khẳng định.

Rời bản Boong khi nắng chiều đã ngả, điều đọng lại không chỉ là cảnh sắc yên bình, mà là cách người dân nơi đây gìn giữ những giá trị của mình. Không cần sự can thiệp mạnh mẽ, hương ước vẫn âm thầm phát huy vai trò, giữ cho bản làng bình yên, gắn kết. Ở nơi ấy, mỗi người dân vừa là người thực hiện, vừa là “người gác cửa” cho văn hóa bản địa. Và chính từ những điều giản dị ấy, “hồn bản” vẫn được gìn giữ trọn vẹn qua năm tháng.