Kết nối chưa thông, chi phí logistics khó giảm

Năng lực hạ tầng được mở rộng

Theo các chuyên gia, khi từng mắt xích chưa được tổ chức thành một mạng lưới thống nhất, lợi thế của hạ tầng mới khó chuyển hóa thành chi phí thấp hơn cho doanh nghiệp (DN).

Ông Trần Ngọc Khánh - Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội DN dịch vụ Logistics Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty cổ phần OCL Logistics cho biết, chi phí logistics nội địa tính trên một tấn hàng trên 1km vẫn cao. Theo đó, đường bộ đang chiếm khoảng 80 - 90% tổng chi phí vận tải, trong khi đường sắt và đường biển chưa được khai thác tương xứng.

Đáng chú ý, chi phí logistics không chỉ nằm ở giá vận chuyển. Khi hàng hóa phải phụ thuộc nhiều vào đường bộ, những khoản phát sinh tại chặng đầu, chặng cuối hoặc thời gian chờ... cũng trở thành một phần của tổng chi phí.

Những năm gần đây, nhiều công trình logistics quy mô lớn đã được đầu tư. Tại Lạng Sơn có Công viên Logistics Viettel kết nối với quốc lộ 1A, cao tốc Hà Nội - Lạng Sơn - Cao Bằng và đường sắt liên vận quốc tế.

Trung tâm Logistics Chân Mây tại TP Huế có tổng mức đầu tư hơn 1.500 tỷ đồng, kết nối quốc lộ 1A, đường sắt Bắc - Nam và cao tốc La Sơn - Túy Loan.

Những dự án này cho thấy năng lực hạ tầng logistics đang từng bước được mở rộng. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là hạ tầng được đầu tư có thực sự tạo ra một hành trình hàng hóa ngắn hơn và chi phí có thấp hơn hay không?

Theo ông Trần Ngọc Khánh, thực tế vẫn có những trung tâm logistics quy mô lớn nhưng hiệu quả đầu tư chưa đạt như kỳ vọng. Một trong những nguyên nhân là quy hoạch chưa gắn kết đầy đủ với hệ thống giao thông đường biển, đường thủy, đường sắt cũng như chưa bảo đảm sự liên thông giữa các địa phương.

Trong chuỗi logistics, chặng cuối đang là một mắt xích đáng chú ý. Hàng hóa từ các khu công nghiệp nếu không kết nối thuận lợi với trung tâm logistics, cảng cạn hoặc các đầu mối vận tải lớn sẽ phải qua thêm các khâu trung chuyển.

Khi đó, một trung tâm logistics hiện đại dù được đầu tư lớn cũng khó phát huy đầy đủ lợi thế.

Ông Nguyễn Đình Tùng - Tổng giám đốc Vina T&T nhận định, chi phí logistics tác động trực tiếp đến khả năng xuất khẩu hàng hóa. Với một lô trái cây xuất khẩu sang Mỹ hoặc châu Âu, hàng hóa phải trải qua nhiều công đoạn: từ vùng nguyên liệu về nhà máy, sau đó đưa đi chiếu xạ, kiểm dịch, hoàn tất thủ tục hải quan rồi mới đến cảng để xuất khẩu.

Vì vậy, chi phí logistics không chỉ là cước tàu mà là tổng hợp chi phí của toàn bộ hành trình. Chỉ cần một khâu chưa thuận lợi, chi phí của cả chuỗi có thể tăng lên.

TS Bùi Bá Nghiêm, chuyên gia cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cũng chỉ ra những điểm nghẽn tương tự. Theo ông, tại một số nơi, trung tâm logistics chưa kết nối hiệu quả với hệ thống giao thông; chưa kết nối được với các cụm công nghiệp và nơi sản xuất hàng hóa. Trong khi đó, hàng từ nguồn sản xuất đến cảng biển vẫn chủ yếu phải vận chuyển bằng đường bộ. Điều này vừa tạo sức ép lên hạ tầng giao thông, vừa làm phát sinh thêm chi phí.

Tính hiệu quả trên cả hành trình hàng hóa

Ở góc độ địa phương, yêu cầu kết nối càng rõ khi đặt trong bối cảnh quy mô sản xuất và xuất nhập khẩu ngày càng lớn.

Ông Nguyễn Thế Thi - Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Bắc Ninh cho biết, 8 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh đạt trên 130 tỷ USD, trong đó nhập khẩu trên 65 tỷ USD và xuất khẩu cũng khoảng trên 65 tỷ USD.

Với một địa phương có quy mô công nghiệp lớn, logistics không còn đơn thuần là dịch vụ hỗ trợ. Chi phí và thời gian vận chuyển tác động trực tiếp đến giá thành sản xuất, khả năng giao hàng, sự ổn định của chuỗi cung ứng và sức cạnh tranh của DN.

Bắc Ninh đang định hướng phát triển các cấu phần logistics theo nhiều phương thức, trong đó Quế Võ gắn với đường thủy và cảng cạn, Gia Bình gắn với logistics hàng không, Kép gắn với đường sắt liên vận quốc tế, cùng mạng lưới vệ tinh gom hàng từ các vùng sản xuất.

Tuy nhiên, vận tải đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Điều này cho thấy bài toán giảm chi phí logistics không thể chỉ giải bằng cách xây thêm kho hoặc mở rộng một trung tâm logistics riêng lẻ.

Theo TS Bùi Bá Nghiêm, hiệu quả hạ tầng cần được nhìn từ khả năng đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến thị trường đúng thời gian, đúng chất lượng và với chi phí hợp lý.

Cách tiếp cận này đặt ra một yêu cầu khác đối với quy hoạch và đầu tư logistics: không nên chỉ tính hiệu quả của từng công trình, mà phải tính hiệu quả của cả mạng lưới.

Một trung tâm logistics có thể hiện đại, nhưng nếu phía trước là những tuyến đường kết nối chưa thuận lợi, phía sau vẫn phụ thuộc vào đường bộ hoặc thiếu liên kết với cảng biển, đường sắt, đường thủy thì chi phí của DN chưa chắc giảm.

Do đó, thay vì tiếp tục nhìn logistics theo từng dự án hoặc địa giới hành chính, vấn đề cần được đặt trên dòng chảy thực tế của hàng hóa: hàng đi từ đâu, qua những điểm nào, sử dụng phương thức vận tải nào và mất bao nhiêu thời gian, chi phí trước khi đến thị trường.

Khi các mắt xích được kết nối thành một mạng lưới vận tải đa phương thức, năng lực của những hạ tầng đã đầu tư mới có cơ hội được khai thác đầy đủ. Đây cũng là cơ sở để bài toán logistics được chuyển từ tăng thêm hạ tầng sang nâng hiệu quả kết nối và giảm tổng chi phí của cả chuỗi.