Khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân: Kiểm soát nguy cơ và phòng bệnh sớm
Từ năm 2026, người dân Việt Nam sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí tối thiểu một lần mỗi năm theo lộ trình ưu tiên. Chính sách này được xem là bước chuyển căn bản của hệ thống y tế, từ tư duy tập trung khám chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, quản lý sức khỏe liên tục và suốt vòng đời.
Năm 2026 được xác định là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình đổi mới toàn diện ngành y tế Việt Nam, khi nhiều chính sách mang tính nền tảng bắt đầu đi vào thực tiễn. Trong đó, chủ trương tổ chức khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân ít nhất mỗi năm một lần được xem là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa định hướng lấy phòng bệnh làm trung tâm, thay vì chỉ can thiệp khi bệnh đã xuất hiện.
Theo kế hoạch triển khai Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị và các quy định tại Luật Phòng bệnh có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, Bộ Y tế đang xây dựng phương án tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân, với nguồn chi trả chủ yếu từ Quỹ Bảo hiểm y tế, kết hợp ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Đây là lần đầu tiên hoạt động khám sức khỏe định kỳ được đặt trong một khuôn khổ chính sách mang tính toàn dân, có lộ trình cụ thể và nguồn lực bảo đảm.
Ở góc độ quản lý quỹ và chính sách bảo hiểm y tế, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế, nhấn mạnh rằng chủ trương này không phải là xóa bỏ toàn bộ chi phí y tế, mà là một lộ trình điều chỉnh từng bước nhằm giảm dần phần chi phí người dân phải tự chi trả trong quá trình khám, chữa bệnh. Theo bà Trang, trọng tâm của chính sách là các dịch vụ y tế và nhóm bệnh ở mức cơ bản – những nhu cầu chăm sóc sức khỏe phổ biến, diễn ra thường xuyên, đặc biệt tại tuyến ban đầu và tuyến y tế cơ sở.
Bà Trần Thị Trang cho biết, hiện nay với một số loại thuốc, trang thiết bị và dịch vụ kỹ thuật y tế, người dân vẫn phải đồng chi trả ở mức 30%, 50% hoặc thậm chí 70%, nhất là đối với các thuốc có chi phí điều trị cao. Trong thời gian tới, các mức đồng chi trả này sẽ được từng bước giảm xuống, qua đó tăng tỷ lệ chi phí do bảo hiểm y tế chi trả và giúp người dân được thụ hưởng đầy đủ hơn các dịch vụ chăm sóc sức khỏe cần thiết. Khi lộ trình được triển khai đầy đủ, người dân sẽ dần không còn phải đồng chi trả đối với các dịch vụ y tế thiết yếu thuộc gói chăm sóc sức khỏe cơ bản.
Cụ thể, Bộ Y tế đề xuất lộ trình triển khai theo ba giai đoạn. Trong giai đoạn 2026–2027, người dân sẽ được tăng quyền lợi bảo hiểm y tế thông qua việc nâng tỷ lệ và mức thanh toán. Ngay từ năm 2026, mỗi người được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí tối thiểu một lần mỗi năm theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên. Nhóm ưu tiên gồm người tham gia bảo hiểm y tế thuộc hộ cận nghèo và người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, với mức thanh toán 100% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế.
Giai đoạn 2028–2030 đặt mục tiêu giảm tỷ lệ chi tiền túi của người dân xuống còn 30% hoặc thấp hơn. Trong thời gian này, tỷ lệ và mức thanh toán bảo hiểm y tế tiếp tục được mở rộng đối với thuốc, trang thiết bị y tế và dịch vụ kỹ thuật. Sau năm 2030, Việt Nam hướng tới bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân, mở rộng hoạt động sàng lọc lên 3–5 bệnh có hiệu quả chi phí cao, đồng thời tiến tới miễn viện phí cho toàn dân trong phạm vi gói dịch vụ y tế cơ bản, phù hợp với khả năng nguồn lực.
Từ góc độ chuyên môn phòng bệnh, ông Phạm Đức Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, cho rằng khám sức khỏe định kỳ hằng năm là giải pháp then chốt để phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm – nhóm bệnh đang chiếm tỷ lệ tử vong và tàn tật cao tại Việt Nam. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hay ung thư chỉ được phát hiện khi đã có biến chứng, khiến chi phí điều trị tăng cao và giảm hiệu quả can thiệp. Khám định kỳ giúp chuyển trọng tâm từ điều trị sang kiểm soát nguy cơ và phòng bệnh sớm.
Ở tuyến cơ sở, nhiều trạm y tế xã, phường và bệnh viện đã bắt đầu chuẩn bị cho việc mở rộng nhiệm vụ này. Việc tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho người cao tuổi tại cộng đồng trong những năm gần đây cho thấy hiệu quả rõ rệt trong phát hiện sớm bệnh tật và giảm áp lực cho tuyến trên. Tuy nhiên, khi triển khai trên quy mô lớn, hệ thống y tế cơ sở sẽ cần được tăng cường cả về nhân lực, trang thiết bị và năng lực tổ chức. Bộ Y tế xác định các bệnh viện tuyến trên sẽ đóng vai trò hỗ trợ chuyên môn, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật nhằm bảo đảm chất lượng khám sàng lọc ngay từ tuyến ban đầu.
Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu được triển khai đúng lộ trình và có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, cơ sở khám chữa bệnh và hệ thống bảo hiểm y tế, chính sách khám sức khỏe định kỳ miễn phí hằng năm sẽ góp phần thay đổi căn bản thói quen chăm sóc sức khỏe của người dân, từ chỗ chỉ đi khám khi có bệnh sang chủ động theo dõi, quản lý sức khỏe.
Nhấn mạnh ý nghĩa dài hạn của chính sách, GS. TS. Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia, cho rằng khám sức khỏe định kỳ không chỉ là một hoạt động chuyên môn y tế, mà là một chính sách an sinh xã hội có tính nền tảng, chuyển mạnh tư duy từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ quản lý thụ động sang quản lý sức khỏe chủ động, liên tục và suốt vòng đời. Đây cũng là giải pháp căn cơ để giảm gánh nặng chi phí y tế, giảm quá tải bệnh viện và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia trong bối cảnh già hóa dân số nhanh và gánh nặng bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng.
