Khát vọng từ thành phố “đầu tàu”

Đặt lại “nền móng” không gian phát triển

Quy mô mở rộng không chỉ là phép cộng hành chính, mà là sự tái cấu trúc toàn diện mô hình tăng trưởng. GRDP năm 2025 của TPHCM ước đạt 3,03 triệu tỷ đồng, tăng hơn 1,5 lần so với năm 2020; GRDP bình quân đầu người khoảng 220 triệu đồng, gấp 1,7 lần mức bình quân cả nước. Thu ngân sách năm 2025 dự kiến đạt 800.000 tỷ đồng, chiếm gần 1/3 ngân sách quốc gia. Trên nền tảng đó, TPHCM xác lập mô hình phát triển mới: “3 vùng - 1 đặc khu - 3 hành lang - 5 trụ cột”. Đây được xem là “bản đồ chiến lược” để kiến tạo một siêu đô thị đa cực, tích hợp và siêu kết nối.

 3 vùng phát triển được phân vai rõ ràng: vùng trung tâm TPHCM là lõi công nghệ cao, tài chính - dịch vụ quốc tế; vùng Bình Dương (cũ) trở thành thủ phủ công nghiệp công nghệ cao; vùng Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) giữ vai trò trung tâm kinh tế biển, logistics, năng lượng sạch. 3 hành lang kinh tế Bắc – Nam, Đông – Tây và hướng biển tạo trục kết nối vùng – quốc tế. Theo các chuyên gia, cách tiếp cận này giúp TPHCM thoát khỏi “chiếc áo chật” của mô hình phát triển cũ, chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức.

Thêm một điểm nhấn của “siêu đô thị” TPHCM mới là thành phố đề ra 5 trụ cột chiến lược và kỳ vọng sẽ bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên phát triển mới. Đó là các trụ cột về công nghiệp công nghệ cao; logistics gắn với cảng biển – hàng không – khu thương mại tự do; trung tâm tài chính quốc tế; du lịch và công nghiệp văn hóa; giáo dục – y tế – khoa học công nghệ. TS Trần Du Lịch - Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai thực hiện Nghị quyết 98 nhận định, với không gian phát triển mở rộng, TPHCM lần đầu tiên hội tụ đủ điều kiện để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Một sản phẩm có thể được nghiên cứu tại TPHCM, sản xuất quy mô lớn ở Bình Dương và xuất khẩu qua cảng Cái Mép – Thị Vải – mô hình mà trước đây thành phố khó có thể triển khai trọn vẹn.

Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 98 sửa đổi, bổ sung được coi là “chìa khóa thể chế” để hiện thực hóa 5 trụ cột này.

TS Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TPHCM đánh giá thành phố đang là “siêu đô thị” của cả nước với tiềm năng cực lớn. Với Nghị quyết 98 mới, ông Thắng kỳ vọng TPHCM có thể mở rộng không chỉ trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước mà còn có cơ hội trở thành biểu tượng đổi mới của Việt Nam trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Phát triển theo trục chuyển đổi xanh - số

Trong bối cảnh Trung ương xác định chuyển đổi xanh - số là trục chiến lược của giai đoạn 2025–2030, TPHCM được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu” kinh tế, đồng thời thành nơi khởi phát những mô hình phát triển mới cho cả nước.

Ông Vũ Anh Tú – Giám đốc Công nghệ Tập đoàn FPT đánh giá: “TPHCM đang đứng trước thời khắc bản lề để tăng tốc chuyển đổi số toàn diện, xây dựng đô thị thông minh và hướng tới mục tiêu đến năm 2030 nằm trong nhóm dẫn đầu về chính quyền số, kinh tế số với tỷ trọng kinh tế số dự kiến đạt 40% GRDP”.

Từ góc nhìn quốc tế, nhiều chuyên gia cho rằng, TPHCM đang có lợi thế lớn khi kết hợp được hai trụ cột xanh - số trong cùng một chiến lược phát triển. Ông John Miller - chuyên gia tư vấn chính sách đô thị đến từ châu Âu nhận định: “Nhiều thành phố gặp khó khi chuyển đổi số nhanh nhưng lại bỏ quên yếu tố môi trường hoặc ngược lại. Việc TPHCM xác định tích hợp hai quá trình này sẽ giúp giảm chi phí chuyển đổi, tạo hiệu quả tổng hợp”. Trên thực tế, TPHCM đã và đang triển khai hàng loạt chương trình cụ thể. Chính quyền thành phố đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, mở rộng dịch vụ công trực tuyến, từng bước hình thành kho dữ liệu dùng chung phục vụ quản lý và hoạch định chính sách. Trong lĩnh vực kinh tế, thành phố ưu tiên thu hút đầu tư vào công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Hiện, chuyển đổi xanh – số vừa là yêu cầu trước mắt, vừa trở thành trục phát triển xuyên suốt, định hình tương lai dài hạn cho thành phố. Khi hai quá trình này được tích hợp hiệu quả, TPHCM có cơ hội nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sống và gia tăng sức cạnh tranh quốc tế.

Cơ chế, chính sách quyết định sức hút tài chính

Trong bối cảnh kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát và nợ công được kiểm soát, cùng thông điệp mạnh mẽ về kỷ nguyên vươn mình của đất nước, niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam đang được củng cố. TPHCM được kỳ vọng sớm trở thành điểm đến quan trọng của dòng vốn tài chính toàn cầu, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới.

Tiềm năng thu hút dòng tài chính từ các nước là thế, song các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp quốc tế khuyến cáo, thành phố cần xây dựng được một cơ chế, chính sách đủ thông thoáng, minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế để các nhà đầu tư tài chính “chọn mặt gửi tiền”.

Theo BritCham, việc học hỏi kinh nghiệm từ London, nơi đã phát triển thành công hệ sinh thái tài chính toàn diện sẽ giúp Việt Nam rút ngắn thời gian thử nghiệm, hạn chế rủi ro và tăng tốc hội nhập. Bên cạnh đó, Việt Nam hiện có hệ thống ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và quỹ đầu tư đang phát triển nhanh, cùng với sự hiện diện ngày càng lớn của các định chế tài chính nước ngoài, trong đó có nhiều doanh nghiệp Anh đã có kinh nghiệm và cam kết đầu tư dài hạn. Sự kết hợp này sẽ giúp IFC không phải xây từ con số 0, mà có thể nhanh chóng hình thành hệ sinh thái tài chính đa dạng. Một điểm nhấn khác là đảm bảo tính bao trùm của IFC. Đại diện BritCham giải thích thêm, các ưu đãi của IFC không nên chỉ giới hạn trong phạm vi ngân hàng hay định chế tài chính lớn, mà cần mở rộng cho toàn bộ hệ sinh thái tài chính, bao gồm các công ty môi giới, tư vấn, kiểm toán, cơ sở đào tạo và các tổ chức nghề nghiệp. Cách tiếp cận này sẽ giúp IFC gắn chặt hơn với mục tiêu phát triển quốc gia, thay vì trở thành một “ốc đảo” tài chính.

Đề cập đến điểm yếu còn tồn tại trong việc thu hút dòng tài chính quốc tế, PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho biết, muốn thu hút vốn ngoại phải có thể chế minh bạch, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, cơ chế trọng tài quốc tế, quản lý rủi ro, chính sách ngoại hối, cho đến hạ tầng vật chất và hạ tầng số. “Trong giao dịch tài chính, nếu hạ tầng công nghệ không tốt, bị nghẽn, mất kết nối, nhà đầu tư sẽ bất an và chịu thiệt hại. Vì vậy, hạ tầng số, dữ liệu và kết nối với IFC toàn cầu phải được đầu tư ngay từ đầu. Khi những “đại bàng” tài chính hiện diện, chính họ sẽ kéo theo các nhà đầu tư, đối tác trong hệ sinh thái toàn cầu của họ, qua đó tạo dựng thương hiệu và uy tín cho thành phố nói riêng và Việt Nam nói chung” - ông Ngân giải thích thêm. Ông Travis Mitchell cũng chia sẻ, muốn thành điểm đến của các nhà tài chính quốc tế, việc duy trì tính độc lập trong quản lý pháp lý, đảm bảo minh bạch trong luồng vốn và xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp đáng tin cậy là những yếu tố then chốt. Đây cũng chính là những tiêu chí mà các nhà đầu tư tài chính quốc tế đặc biệt quan tâm khi lựa chọn điểm đến cho dòng tiền dài hạn.

Giới chuyên gia cũng đề xuất, cần phát triển các sản phẩm tài chính mang tính đặc thù, như thị trường trái phiếu ngoại tệ, trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh để huy động nguồn vốn cho các dự án hạ tầng lớn như đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, thay vì phải vay vốn quốc tế. Bên cạnh đó, các sản phẩm số hóa, tài sản mã hóa, fintech, sàn giao dịch hàng hóa, thậm chí sàn vàng cũng có thể được nghiên cứu, thử nghiệm thông qua các cơ chế sandbox (khung thử nghiệm có kiểm soát).

Khắc phục 3 “điểm nghẽn”

Khát vọng siêu đô thị không thể thành hiện thực nếu TPHCM không giải được bài toán vốn đầu tư và thể chế. Theo các tính toán, riêng giai đoạn 2025–2030, thành phố cần khoảng 1 triệu tỉ đồng để đầu tư hạ tầng giao thông, đô thị, năng lượng và chuyển đổi số, trong khi nguồn lực ngân sách còn rất hạn chế.

Khoảng trống này buộc TPHCM phải huy động mạnh mẽ khu vực tư nhân, FDI và các mô hình hợp tác công – tư (PPP). Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là thể chế đủ mạnh, đủ minh bạch và đủ linh hoạt để tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Nhiều chuyên gia tiếp tục đặt vấn đề về tỉ lệ ngân sách được giữ lại cho TPHCM. Là trung tâm kinh tế - thương mại quan trọng nhất cả nước, quy mô kinh tế thành phố cần được thiết kế bởi một quy chế riêng, mạnh hơn, đặc thù hơn và linh hoạt hơn, cùng tỉ lệ ngân sách giữ lại tương xứng với vai trò, nhu cầu phát triển là hoàn toàn hợp lý hơn nữa. Với vai trò “đầu tàu” kinh tế, việc thiết kế một cơ chế tài chính tương xứng được xem là yêu cầu cấp bách.

Song song đó là bài toán nhân lực chất lượng cao và bộ máy hành chính. Việc tinh gọn tổ chức, trao quyền thực chất cho địa phương, lựa chọn “tư lệnh ngành” dám làm – dám chịu trách nhiệm được coi là điều kiện sống còn để các cơ chế mới đi vào cuộc sống. Đồng thời, các thách thức lớn của TPHCM mới không nằm ở tầm nhìn, mà ở khả năng chuyển hóa tầm nhìn thành hành động thể chế cụ thể. Nếu ba “điểm nghẽn” kể trên không được tháo gỡ đồng bộ, khát vọng siêu đô thị rất dễ bị chậm nhịp.

Khát vọng trở thành thành phố toàn cầu

Mục tiêu đến năm 2030 đưa TPHCM vào Top 100 thành phố toàn cầu, đến năm 2045 trở thành siêu đô thị quốc tế của Đông Nam Á là thách thức chưa từng có, nhưng cũng là động lực lớn nhất thúc đẩy cải cách. Ở tầm nhìn dài hạn, vị thế mới của TPHCM sẽ đóng góp khoảng 30% GDP cả nước, trở thành “đầu tàu” kinh tế có năng lực cạnh tranh toàn cầu, với chất lượng sống cao, phát triển xanh và bền vững. Đây không chỉ là mục tiêu tăng trưởng, mà là yêu cầu tái định nghĩa vai trò của TPHCM trong cấu trúc phát triển quốc gia thời kỳ mới.

Công cuộc đổi mới đất nước cho thấy, mỗi bước ngoặt phát triển của TPHCM đều gắn với tinh thần tiên phong và dám thử nghiệm. Lần này cũng vậy: nếu Nghị quyết 98 sửa đổi được triển khai quyết liệt, nếu thể chế thực sự “mở đường”, nếu bộ máy đủ năng lực hành động, TPHCM hoàn toàn có thể tạo ra một chu kỳ tăng trưởng mới – không chỉ cho thành phố, mà cho cả nền kinh tế Việt Nam.

Một năm mới mở ra cũng là thời điểm TPHCM bước vào hành trình khẳng định vai trò dẫn dắt khi chuyển đổi xanh - số được tích hợp thành trục xuyên suốt, tạo những giá trị phát triển bền vững. Đó cũng chính là khát vọng lớn của TPHCM trên con đường vươn tới tương lai của một đô thị toàn cầu.