Khi công nghệ mở cánh cửa mới cho nghệ thuật
Sự ra mắt của triển lãm đa giác quan Van Gogh Timeless – Van Gogh Xuyên không tại Hà Nội không chỉ mang đến một trải nghiệm thưởng lãm mới mà còn cho thấy công nghệ đang trở thành cầu nối đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.
Từ người xem đến trải nghiệm
Trước đây, việc thưởng thức hội họa chủ yếu diễn ra theo hình thức người xem đứng trước tác phẩm, quan sát bằng thị giác và cảm nhận thông qua những thông tin được giới thiệu bên cạnh bức tranh. Khoảng cách giữa tác phẩm và công chúng gần như được giữ nguyên. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang từng bước thay đổi phương thức tiếp cận ấy.
Triển lãm Van Gogh Timeless – Van Gogh Xuyên không vừa ra mắt tại Hà Nội là một minh chứng rõ nét cho xu hướng này. Công chúng Thủ đô được tiếp cận một triển lãm bản quyền về danh họa Vincent Van Gogh đến từ Pháp, nơi 165 kiệt tác được tái hiện bằng công nghệ trình chiếu hiện đại, kết hợp ánh sáng, âm thanh và không gian sắp đặt để tạo nên một hành trình khám phá nghệ thuật bằng nhiều giác quan.
Thay vì chỉ ngắm nhìn những bức tranh nổi tiếng như Hoa hướng dương, Đêm đầy sao hay Cánh đồng lúa mì, người xem được bước vào chính không gian của tác phẩm. Những mảng màu, nét cọ đặc trưng của Van Gogh được chuyển hóa thành các lớp hình ảnh, kết hợp hiệu ứng âm thanh vòm và ánh sáng, mang đến cảm giác như đang sống trong thế giới hội họa của ông.
Triển lãm ứng dụng đồng thời nhiều công nghệ tiên tiến như 3D Mapping Projection, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), hệ thống cảm biến Lidar cùng công nghệ âm thanh Surround Sound. Đặc biệt, hệ thống trình chiếu sử dụng khoảng 74 máy chiếu hiện đại với hàng trăm triệu điểm ảnh hoạt động đồng thời, tạo nên không gian trình diễn quy mô lớn, mang lại trải nghiệm thị giác ấn tượng.
Điều đáng chú ý là công nghệ ở đây không đơn thuần nhằm tạo hiệu ứng thị giác. Vai trò của nó là kể lại câu chuyện về cuộc đời, tư tưởng sáng tạo và hành trình nghệ thuật của Van Gogh theo một ngôn ngữ gần gũi hơn với công chúng đương đại. Khi người xem có thể tương tác với không gian, di chuyển trong tác phẩm và cảm nhận bằng nhiều giác quan, nghệ thuật trở nên dễ tiếp cận hơn, đặc biệt với giới trẻ và những người chưa từng có nhiều cơ hội tiếp xúc với hội họa.
Sự thay đổi này phản ánh một xu hướng chung trên thế giới: từ "trưng bày" sang "trải nghiệm". Công nghệ không thay thế giá trị nguyên bản của nghệ thuật mà tạo thêm một cánh cửa để công chúng bước vào thế giới sáng tạo của các nghệ sĩ.
Ông Phạm Tuấn, nhà đồng sáng lập - đơn vị tổ chức triển lãm Van Gogh Xuyên không cho biết, triển lãm được xây dựng trên nền tảng công nghệ nhằm tạo ra một phương thức tiếp cận nghệ thuật trực quan, sinh động và dễ tiếp nhận hơn đối với giới trẻ.
Động lực của công nghiệp văn hóa
Với diện tích gần 4.000 m² và 13 khu trải nghiệm theo concept độc quyền "Van Gogh và Ánh sáng qua các nền văn minh", triển lãm không chỉ là nơi giới thiệu các tác phẩm nổi tiếng mà còn tạo nên một hành trình khám phá giàu tính tương tác. Đây là mô hình đang được nhiều quốc gia phát triển nhằm đưa nghệ thuật đến gần hơn với cộng đồng, đồng thời gia tăng sức hấp dẫn của các sản phẩm văn hóa.
Đối với Hà Nội – Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế, những dự án như Van Gogh Timeless góp phần bổ sung thêm các sản phẩm văn hóa chất lượng cao, tạo điểm đến mới cho người dân và du khách. Không gian văn hóa sáng tạo không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần mà còn mở ra cơ hội phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, thu hút đầu tư và thúc đẩy du lịch.
Thực tế cho thấy, trên thế giới, nhiều bảo tàng và trung tâm nghệ thuật đã ứng dụng công nghệ số để nâng cao trải nghiệm của công chúng. Các công nghệ thực tế ảo, trình chiếu đa phương tiện, trí tuệ nhân tạo hay tương tác cảm biến đang giúp di sản và nghệ thuật vượt qua những giới hạn về không gian và thời gian, tiếp cận đông đảo công chúng hơn.
Bà Vũ Thị Thu Quỳnh – Nhà đồng sáng lập Emerart (đơn vị tổ chức triển lãm Van Gogh Xuyên không) nhận định, thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay lớn lên cùng công nghệ. Vì vậy, nếu nghệ thuật được truyền tải bằng chính ngôn ngữ mà họ quen thuộc là ánh sáng, âm thanh, hình ảnh sống động… thì tình yêu với văn hóa, nghệ thuật có thể được khơi dậy một cách tự nhiên, không khiên cưỡng. Theo bà, dự án là một minh chứng cụ thể cho định hướng này, đồng thời là một hành trình lâu dài, được thực hiện từng bước, kiên trì bằng những sản phẩm và trải nghiệm thực tế, thay vì một hoạt động mang tính thời điểm.
Ông Nguyễn Thế Sơn, giám tuyển nghệ thuật, giảng viên Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật cho rằng, việc ứng dụng công nghệ đã tạo ra những cách thức mới trong tổ chức và tương tác với không gian nghệ thuật. Những bức tranh vốn mang tính tĩnh được chuyển hóa, bổ sung yếu tố chuyển động và tương tác, qua đó tạo điều kiện để người xem tham gia trực tiếp vào trải nghiệm nghệ thuật. Đây là cách làm thú vị, góp phần đưa nghệ thuật trở nên gần gũi, sinh động và dễ tiếp cận hơn với công chúng đương đại.
Những triển lãm đa giác quan như Van Gogh Timeless cho thấy, đổi mới sáng tạo không làm thay đổi bản chất của nghệ thuật mà giúp nghệ thuật đến gần công chúng bằng ngôn ngữ của thời đại. Đó cũng là hướng đi cần được khuyến khích để xây dựng hệ sinh thái văn hóa sáng tạo, góp phần đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững của đất nước.