Khi lòng tham đầu độc sức khỏe cộng đồng
Liên tiếp những vụ sử dụng hàn the, hóa chất cấm trong chế biến thực phẩm bị phát hiện cho thấy một thực trạng đáng lo ngại: Bất chấp cảnh báo về tác hại đối với sức khỏe và nguy cơ bị xử lý hình sự, một bộ phận người sản xuất, kinh doanh vẫn cố tình vi phạm. Vì lợi nhuận, họ sẵn sàng đưa hóa chất không được phép vào những món ăn hàng ngày, đẩy người tiêu dùng vào tình thế đánh cược sức khỏe mà không hề hay biết.
Mới nhất, ngày 7/11, Công an phường Hà Đông (Hà Nội) phát hiện 571kg giò chả chứa hàn the tại một cơ sở sản xuất ở xã Dân Hòa. Vụ việc được phát hiện từ kiểm tra hai điểm kinh doanh tại chợ Xanh - Văn Quán. Lực lượng chức năng còn thu giữ 28kg bột nghi là hàn the. Kết quả kiểm nghiệm xác định các mẫu giò lợn, chả lợn và chả cốm đều chứa chất cấm. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án hình sự.
Trước đó, tại Sơn La, một chủ hộ kinh doanh bị khởi tố vì sử dụng hàn the sản xuất bánh cuốn. Lực lượng chức năng thu giữ 226,5kg nguyên liệu và sản phẩm; kết quả kiểm nghiệm xác định các mẫu đều chứa hàn the. Tại cơ sở còn có hơn 1,6kg chất này được cất giữ chờ sử dụng. Cuối tháng 8, tại Hải Phòng, cơ quan công an cũng khởi tố vụ án, khởi tố bị can Vũ Thị Hường vì sử dụng hàn the sản xuất 129kg giò và 18,3kg chả thịt lợn để bán kiếm lời.
Ba vụ việc tại ba địa phương cùng một cách làm: Đưa chất cấm vào thực phẩm để tạo độ dai, giòn, kéo dài thời gian bảo quản. Hàn the đã bị cấm sử dụng trong chế biến thực phẩm từ lâu, nhưng những người sản xuất vẫn bất chấp để trục lợi.
Hàn the (borax) là hóa chất không thuộc danh mục được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm. Khi đi vào cơ thể, chất này có thể gây ngộ độc, ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, gan, thận và hệ thần kinh. Nguy cơ phụ thuộc vào liều lượng và mức độ tiếp xúc. Đáng lưu ý, người tiêu dùng không thể nhận biết thực phẩm có hàn the chỉ bằng màu sắc, mùi vị hay độ dai, giòn…
Hàn the cũng không phải chất cấm duy nhất bị phát hiện trong chế biến thực phẩm. Hồi tháng 4/2026, tại TPHCM, cơ quan công an phát hiện một cơ sở sản xuất, tiêu thụ gần 3.000 tấn mì tươi chứa hàn the và natri silicat (thủy tinh lỏng). Các hóa chất này được sử dụng để tạo độ dai, hạn chế gãy vỡ, kéo dài thời gian bảo quản. Đáng chú ý, hoạt động sản xuất, tiêu thụ đã diễn ra từ năm 2014 trước khi bị phát hiện. Bao nhiêu người đã sử dụng số thực phẩm ấy? Bao nhiêu bữa ăn đã vô tình tiếp nhận những hóa chất không được phép có trong thực phẩm? Những câu hỏi ấy cho thấy hậu quả của việc kiểm soát lỏng lẻo có thể vượt xa phạm vi một cơ sở vi phạm.
Các vụ án đều đã được khởi tố, nhưng dường như nguy cơ bị phát hiện, xử lý vẫn chưa đủ sức khiến những người làm ăn bất chính chùn tay. Đặc biệt, việc một cơ sở có thể sản xuất, tiêu thụ hàng nghìn tấn thực phẩm chứa hóa chất cấm trong nhiều năm mới bị phát hiện đặt ra câu hỏi về hiệu quả kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng.
Sau mỗi vụ việc, người tiêu dùng lại thêm một lần thấp thỏm, lo lắng về những thực phẩm hàng ngày vẫn đưa vào bữa ăn gia đình. Nâng mức xử phạt, xử lý hình sự nghiêm khắc những người cố tình vi phạm là yêu cầu cần thiết. Tuy nhiên, chỉ tăng chế tài sau khi phát hiện sai phạm là chưa đủ. Cần kiểm tra thường xuyên từ nguồn nguyên liệu, sản xuất đến phân phối; lấy mẫu định kỳ đối với những nhóm thực phẩm có nguy cơ cao như giò chả, pate, jambon, bánh cuốn; đồng thời nâng cao hiệu quả truy xuất nguồn gốc để xác định sản phẩm đã được đưa đến đâu. Kết quả kiểm tra phải được công khai, trách nhiệm của cơ quan giám sát phải được làm rõ. Lực lượng thực thi cũng cần được bảo đảm nhân lực, phương tiện, chế độ đãi ngộ và cơ chế kiểm soát để hạn chế tiêu cực.
Người tiêu dùng không thể ngày nào cũng tự mang thực phẩm đi kiểm nghiệm, càng không thể biến mỗi bữa ăn thành một cuộc dò tìm hóa chất. Họ cũng không thể mãi canh cánh nỗi lo về an toàn thực phẩm. An toàn thực phẩm là trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh và cơ quan quản lý nhà nước. Một miếng giò, một đĩa bánh cuốn hay một ổ bánh mì có thể chỉ đáng giá vài chục nghìn đồng, nhưng sức khỏe người tiêu dùng không thể tính bằng tiền. Khi lòng tham được đặt cao hơn sức khỏe cộng đồng, pháp luật phải đủ nghiêm và công tác quản lý phải đủ chặt để ngăn chặn vi phạm, không thể chỉ chờ hậu quả xảy ra rồi mới xử lý.