Khi nhà văn hóa thành “ngôi nhà chung” của cộng đồng

Đổi mới để phát huy hiệu quả

Hướng tới mục tiêu hoàn thành chỉ tiêu 95% thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở hoạt động hiệu quả theo Chương trình số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Để việc triển khai được thống nhất, Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội đã thí điểm mô hình tổ chức hoạt động tại thiết chế văn hóa cơ sở và kế hoạch nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa trong năm 2026.

Điểm đáng chú ý là cuộc phát động phong trào "Mỗi xã, phường có một mô hình hay, cách làm hiệu quả phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở". Đến nay, toàn bộ 126/126 xã, phường của thành phố đã đăng ký triển khai, thể hiện quyết tâm đổi mới từ cơ sở.

Trên cơ sở điều kiện thực tế của từng địa bàn, Hà Nội xây dựng ba mô hình đại diện. Thứ nhất là nhóm nhà văn hóa có đầy đủ nhà văn hóa và khu thể thao tại các xã trung tâm. Thứ hai là nhóm nhà văn hóa có đầy đủ cơ sở vật chất tại các phường ven đô. Thứ ba là nhóm nhà văn hóa tại các phường trung tâm có diện tích bảo đảm nhưng không có khuôn viên, các hoạt động ngoài trời sẽ được tổ chức tại những không gian công cộng phù hợp.

Cách phân nhóm này cho thấy Hà Nội không áp dụng một mô hình chung cho tất cả địa phương mà hướng tới sự linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực. Mô hình đầu tiên được lựa chọn triển khai là Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm, xã Phú Xuyên. Đây là mô hình đại diện cho nhóm nhà văn hóa tại các xã trung tâm có cơ sở vật chất tương đối đầy đủ.

Điểm mới của mô hình không nằm ở việc xây dựng thêm công trình mà ở cách tổ chức hoạt động. Toàn bộ các hoạt động hiện có của địa phương được rà soát, sắp xếp lại theo nội dung, thời gian, địa điểm và nhóm đối tượng tham gia.

Hoạt động tại nhà văn hóa được tổ chức đa dạng, từ phục vụ nhiệm vụ chính trị, sinh hoạt văn hóa - văn nghệ, thể dục - thể thao, văn hóa đọc, học tập cộng đồng đến các chương trình dành riêng cho thanh thiếu nhi, người cao tuổi, phụ nữ... Mới đây, mô hình nhà văn hoá tại thôn Vạn Điểm, xã Phú Xuyên ra mắt cũng mở đầu cho việc triển khai các mô hình đại diện ở những nhóm địa bàn còn lại. Sau xã Phú Xuyên, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội sẽ tiếp tục lựa chọn các phường ven đô và khu vực trung tâm để xây dựng những mô hình phù hợp, đồng thời hướng dẫn các xã, phường chủ động tổ chức thực hiện theo điều kiện thực tế.

Bà Vũ Thu Hà - Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội khẳng định, việc xây dựng mô hình điểm về thiết chế văn hóa là việc làm thiết thực để chăm lo tốt hơn đời sống tinh thần cho nhân dân.

Thiết chế văn hóa chuyển mình

Là địa phương đầu tiên triển khai mô hình, xã Phú Xuyên kỳ vọng đây sẽ là bước khởi đầu cho quá trình đổi mới toàn diện hoạt động của thiết chế văn hóa cơ sở.

Chủ tịch UBND xã Phú Xuyên Bùi Công Thản cho biết, việc ra mắt mô hình là tiền đề quan trọng để địa phương từng bước hình thành những không gian sinh hoạt cộng đồng hiện đại, đáp ứng nhu cầu học tập, giao lưu, sáng tạo và hưởng thụ văn hóa của người dân.

Theo ông Thản, thời gian tới địa phương sẽ đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hóa; duy trì thường xuyên các câu lạc bộ văn nghệ, thể thao, dân vũ, dưỡng sinh, đọc sách; mở rộng các hoạt động dành cho thanh thiếu nhi và người cao tuổi; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, khai thác thiết chế văn hóa theo định hướng của thành phố. Quan trọng hơn, xã Phú Xuyên cam kết nhân rộng mô hình Nhà văn hóa - Khu thể thao đến tất cả các thôn trên địa bàn, bảo đảm phù hợp điều kiện thực tế, tránh hình thức và hướng đến hiệu quả lâu dài.

Từ thực tiễn vận hành tại thôn Vạn Điểm, Trưởng thôn Nguyễn Phúc Văn cho rằng, yếu tố quyết định thành công không phải là quy mô công trình mà là cách tổ chức quản lý và khai thác. Điều người dân mong muốn nhất không chỉ là có một nhà văn hóa khang trang mà công trình đó phải luôn sáng đèn, có hoạt động thường xuyên và thực sự trở thành điểm hẹn của cộng đồng.

Trong một năm qua, Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm duy trì lịch hoạt động liên tục, từ các sự kiện chính trị, văn hóa của thành phố, của xã đến các hoạt động sinh  Không chỉ là nơi tổ chức hội họp hay sinh hoạt định kỳ, Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm đang từng bước trở thành trung tâm sinh hoạt chính trị, văn hóa và thể thao của cộng đồng; là nơi bảo tồn những giá trị truyền thống, kết nối các thế hệ, quảng bá hình ảnh quê hương và làng nghề mộc Vạn Điểm tới du khách.

Việc Hà Nội triển khai thí điểm các mô hình tổ chức hoạt động tại thiết chế văn hóa cơ sở cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong tư duy phát triển văn hóa. Khi mỗi nhà văn hóa trở thành "ngôi nhà chung" của cộng đồng, mỗi khu thể thao trở thành điểm hẹn của người dân và mỗi địa phương hình thành được cách làm phù hợp với bản sắc riêng, hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở sẽ không chỉ hoàn thành các chỉ tiêu của thành phố mà còn góp phần xây dựng đời sống văn hóa bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống và củng cố sự gắn kết cộng đồng trên địa bàn Thủ đô.