Khi tác phẩm văn học bước lên sân khấu

Từ trang sách đến sân khấu học đường

Năm 2026 đánh dấu bước khởi đầu khi Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội triển khai các nội dung đào tạo, bồi dưỡng thuộc Đề án Sân khấu học đường. Chỉ trong một học kỳ hè, chương trình đã kết nối giáo viên, học sinh của hàng trăm trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội vào một mô hình đào tạo, trải nghiệm và thực hành nghệ thuật có tổ chức.

NSƯT Nguyệt Hằng, giảng viên Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội cho rằng, đây là một trong những giá trị nổi bật của Đề án. Thay vì chỉ biết đến tác phẩm, nhân vật qua sách giáo khoa, học sinh được chuyển thể và trực tiếp thể hiện những nhân vật ấy trên sân khấu.

Hoạt động được triển khai tại 13 xã, phường với 18 lớp đào tạo, bồi dưỡng. Trong đó, 4 lớp dành cho 112 giáo viên của 95 trường phổ thông và 14 lớp dành cho 449 học sinh đến từ 108 trường. Con số này cho thấy quy mô và độ phủ đáng kể của chương trình, đồng thời phản ánh nhu cầu đưa giáo dục nghệ thuật đến gần hơn với học sinh trong môi trường học đường.

Điểm đáng chú ý của Đề án là sự kết nối giữa giáo dục nghệ thuật với chương trình giáo dục phổ thông. Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội đã nghiên cứu, chuyển soạn 13 tác phẩm văn học trong chương trình phổ thông thành kịch bản sân khấu; đồng thời sử dụng 2 kịch bản của Nhà hát Kịch Hà Nội, phối mới 14 beat nhạc luyện thanh và 4 beat phục vụ luyện tập biểu diễn nhạc cụ truyền thống.

Như vậy, những tác phẩm văn học vốn quen thuộc trên trang sách đã được chuyển hóa thành ngôn ngữ sân khấu. Học sinh không chỉ đọc, phân tích hay ghi nhớ nội dung mà trực tiếp hóa thân vào nhân vật, thể hiện tâm lý, cảm xúc và hoàn cảnh của nhân vật thông qua diễn xuất.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Tạ Quang Đông nhận định, Đề án Sân khấu học đường không chỉ giúp học sinh được tiếp cận và trải nghiệm nghệ thuật, chương trình còn góp phần khơi dậy tình yêu quê hương, đất nước, đồng thời lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp được kết tinh trong kho tàng văn học, nghệ thuật dân tộc. Giá trị của chương trình không chỉ nằm ở giáo dục nghệ thuật mà còn ở việc tích hợp, bồi đắp cho học sinh những kiến thức về lịch sử, văn học và truyền thống văn hóa dân tộc.

Mở hướng mới cho giáo dục nghệ thuật

Đối với giáo viên phổ thông tham gia đề án trên, 112 giáo viên của 95 trường được bồi dưỡng kỹ năng sân khấu và phương pháp tổ chức hoạt động nghệ thuật tại trường học. Họ là lực lượng có thể tiếp tục đưa những kiến thức, kỹ năng đã được trang bị trở về trường, tạo hiệu ứng lan tỏa rộng hơn sau khi chương trình kết thúc.

Theo NSƯT Nguyệt Hằng, một giá trị khác của Đề án là tạo cơ hội để nhà trường phát hiện những học sinh có tố chất nghệ thuật ngay từ sớm. Từ đó, nhà trường có thể tiếp tục tìm kiếm nguồn, theo dõi và bồi dưỡng các em. Đây là kết quả rất đáng mừng đối với chương trình và đội ngũ giáo viên.

Từ góc độ phát hiện và bồi dưỡng tài năng, đây có thể xem là một trong những giá trị lâu dài của Sân khấu học đường. Không phải học sinh nào tham gia cũng hướng tới con đường nghệ thuật chuyên nghiệp, nhưng việc được tiếp xúc với sân khấu từ sớm sẽ giúp các em nhận diện sở thích, năng khiếu và khả năng của bản thân. Với những em có tố chất, đây cũng là bước đầu để tiếp tục được đào tạo chuyên sâu.

Ông Tạ Quang Đông kỳ vọng mô hình Sân khấu học đường sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng trong thời gian tới, với những kế hoạch dài hơi, căn cơ hơn để ngày càng có nhiều học sinh được tham gia. Quan trọng hơn, cần từng bước đưa các hoạt động giáo dục, trải nghiệm nghệ thuật trở thành hoạt động thường xuyên trong trường học, qua đó tạo môi trường để học sinh được tiếp cận nghệ thuật một cách tự nhiên, liên tục và có hệ thống.

Có thể thấy, kết quả của năm đầu tiên triển khai Đề án không chỉ được đo bằng số lớp học, số học sinh hay số tiết mục biểu diễn. Quan trọng hơn, quá trình thí điểm đã cung cấp những kinh nghiệm thực tiễn về xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức lớp học, bồi dưỡng giáo viên, triển khai workshop và thực hành biểu diễn. Những dữ liệu quan trọng này giúp tiếp tục hoàn thiện mô hình giáo dục nghệ thuật trong nhà trường.

Trong bối cảnh sân khấu đang đối mặt với bài toán phát triển khán giả trẻ, việc đưa nghệ thuật vào trường học theo hướng trải nghiệm, thực hành được xem là một cách tiếp cận giàu triển vọng. Khi học sinh được trực tiếp hóa thân thành nhân vật, cảm nhận vẻ đẹp của ngôn ngữ sân khấu và hiểu sâu hơn những giá trị của tác phẩm văn học, khoảng cách giữa nghệ thuật và đời sống được rút ngắn.