Khoa học - công nghệ 2025: Năm của AI

Từ động lực hỗ trợ đến trụ cột chiến lược

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và sau đó, Chính phủ và Quốc hội đã liên tiếp ban hành các nghị quyết, chương trình hành động và cơ chế thí điểm, tạo nên một dòng chảy chính sách. Công nghệ được đặt trong một khung pháp lý đồng bộ, từ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, thương mại điện tử, đến sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ…

Điều này cho thấy một thay đổi căn bản trong tư duy: thay vì “chạy theo” công nghệ, Việt Nam bắt đầu xây dựng luật chơi từ sớm, chủ động định hình không gian phát triển cho các công nghệ mới. Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân hay Luật An ninh mạng (sửa đổi) không chỉ nhằm quản lý rủi ro, mà còn tạo niềm tin - yếu tố sống còn để công nghệ có thể lan tỏa trong xã hội.

Cũng trong năm 2025, Chính phủ công bố 11 nhóm công nghệ chiến lược, từ trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, blockchain, robot, 5G/6G đến hàng không vũ trụ và y sinh thế hệ mới. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, việc xác định rõ đâu là công nghệ cốt lõi có ý nghĩa như một bản đồ định hướng cho chặng đường dài.

Năm qua cũng đánh dấu dấu ấn ngoại giao công nghệ quan trọng khi Việt Nam chủ trì lễ mở ký Công ước Hà Nội về phòng, chống tội phạm mạng với sự tham gia của hàng chục quốc gia. Không gian mạng vốn không có biên giới, và việc tham gia kiến tạo luật chơi chung cho thấy Việt Nam không chỉ là người tuân thủ, mà bắt đầu đóng vai trò chủ động trong các cấu trúc quản trị toàn cầu về công nghệ và an ninh số.

Công nghệ đi vào đời sống

Năm 2025 cũng đồng thời chứng kiến công nghệ bước sâu hơn vào những “vùng va chạm” của đời sống kinh tế - xã hội.

Một trong những dấu mốc đáng chú ý là việc Việt Nam chính thức thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Đây là lựa chọn mang tính thực dụng, thừa nhận thực tế thị trường đã tồn tại và cần được đưa vào khuôn khổ để quản lý rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư và tận dụng tiềm năng công nghệ blockchain.

Ở chiều ngược lại, năm 2025 cũng cho thấy mặt trái của không gian số khi hàng loạt vụ việc liên quan đến KOLs, người nổi tiếng quảng cáo sai sự thật bị xử lý công khai. Việc các cơ quan quản lý vào cuộc mạnh mẽ không đơn thuần là câu chuyện “siết KOL”, mà phản ánh một thay đổi quan trọng: trách nhiệm trong môi trường số không còn là khái niệm mơ hồ.

An ninh mạng tiếp tục là một điểm nóng, đặc biệt với vụ tấn công mạng nhằm vào Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC). Sự cố này không chỉ gây lo ngại về an toàn dữ liệu, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của nền kinh tế vào hạ tầng số. Khi dữ liệu trở thành “huyết mạch” của hệ thống tài chính, thì an toàn thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật, mà là vấn đề an ninh kinh tế quốc gia.

Trong năm 2025, khái niệm “kinh tế tầm thấp” - gắn với drone, logistics thông minh, bản đồ số và các dịch vụ không gian thấp - bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn, không chỉ trong giới công nghệ mà cả trong hoạch định chính sách. Dù mới ở giai đoạn khởi đầu, nhưng đây là dấu hiệu cho thấy Việt Nam đang mở rộng tầm nhìn công nghệ, không chỉ tập trung vào phần “nổi” của chuyển đổi số, mà bắt đầu chạm tới những không gian phát triển mới, nơi công nghệ gắn chặt với hạ tầng, quy hoạch và quản trị đô thị.

Ở một bình diện khác, các triển lãm công nghệ trong năm 2025, với hàng loạt sản phẩm công nghệ “Make in Viet Nam” như máy bay không người lái (UAV), robot hình người..., cho thấy công nghệ đang dần bước ra không gian công cộng, nơi đổi mới sáng tạo được “nhìn thấy”, “chạm được” và kết nối trực tiếp với thị trường.

Nhìn rộng hơn, những diễn biến này cho thấy một đặc điểm nổi bật của năm 2025: công nghệ không còn đứng trong vùng an toàn. Nó đi thẳng vào các vấn đề nhạy cảm của xã hội tiền tệ, niềm tin, dữ liệu, an ninh - buộc nhà quản lý, doanh nghiệp và người dân phải học cách chung sống với công nghệ trong trạng thái vừa khai thác, vừa kiểm soát rủi ro.

“Quốc gia AI” bắt đầu từ những ứng dụng cụ thể

Nếu phải chọn một điểm nhấn xuyên suốt của công nghệ Việt Nam năm 2025, thì đó chính là trí tuệ nhân tạo (AI). Không còn là khái niệm được nhắc đến chủ yếu trong các hội thảo hay chiến lược dài hạn, AI trong năm qua đã bước vào giai đoạn “vận hành thực tế” với tốc độ nhanh hơn nhiều dự báo.

Tại Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo Việt Nam (AI360) năm 2025, ông Nguyễn Văn Khoa - Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), dẫn nghiên cứu của Google cho biết, trung bình mỗi giờ có thêm khoảng 5 doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu ứng dụng AI. Theo ông Khoa, AI ở Việt Nam đã đi qua giai đoạn thử nghiệm và đang trở thành công cụ tăng năng suất, tối ưu chi phí và tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đáng chú ý, làn sóng ứng dụng AI đã lan nhanh sang khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ. Điều này cho thấy chi phí công nghệ đã giảm, các nền tảng AI trở nên dễ tiếp cận hơn. AI không còn là “đồ xa xỉ”, mà đang trở thành năng lực cạnh tranh mặc định của doanh nghiệp.

Ngoài ra, các chỉ số quốc tế cũng phản ánh rõ xu hướng này. Theo World AI Index 2025, Việt Nam đứng thứ 6/40 quốc gia, thứ 3 toàn cầu về mức độ tin tưởng vào AI, và thứ 5 về khả năng chấp nhận AI.

Ở cấp độ chính sách, tham vọng đưa Việt Nam trở thành “quốc gia AI” cũng được nhắc đến ngày càng rõ ràng. Tại Hội thảo “Sức mạnh không giới hạn và những thách thức khó dự báo của trí tuệ nhân tạo”, Bộ trưởng Bộ KHCN Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định: Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lịch sử để bứt phá, vươn lên thành quốc gia phát triển thông qua chuyển đổi AI. AI không chỉ là công nghệ, mà phải trở thành hạ tầng trí tuệ quốc gia, tương tự điện, viễn thông hay Internet, phục vụ con người, thúc đẩy sáng tạo, tăng năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tại một số diễn đàn và sự kiện quốc tế trong năm 2025, các nhà hoạch định chính sách nhấn mạnh rằng Việt Nam không đặt mục tiêu chạy đua bằng quy mô hay sức mạnh tính toán thuần túy, mà tập trung vào AI ứng dụng, AI giải quyết bài toán thực tiễn và AI phục vụ phát triển bền vững. Đây là cách tiếp cận phù hợp với điều kiện của một quốc gia đang phát triển, nơi dữ liệu, con người và nhu cầu xã hội là lợi thế quan trọng.

Đi cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ. AI đặt ra câu hỏi về dữ liệu, quyền riêng tư, minh bạch thuật toán và trách nhiệm khi máy móc tham gia vào quá trình ra quyết định. Bên cạnh đó, yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm và quản trị AI cũng trở thành bài toán không thể né tránh.

Chính vì vậy, việc Việt Nam sớm xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo và tham gia thảo luận về chuẩn mực quốc tế được xem là bước đi mang tính đón đầu, nhằm tránh rơi vào thế bị động khi công nghệ phát triển quá nhanh.

Nhìn lại năm 2025, có thể thấy công nghệ ở Việt Nam đã bước sang một giai đoạn mới: từ động lực hỗ trợ trở thành trụ cột phát triển; từ thử nghiệm sang vận hành; từ câu chuyện của giới chuyên môn trở thành vấn đề chung của toàn xã hội. Những dấu ấn của năm 2025 đặt nền móng cho Việt Nam bước vào kỷ nguyên số với tư thế chủ động và tự tin hơn.