Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lượng trở thành “đôi cánh” đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển

Kịp thời xây dựng các chính sách “đi tắt đón đầu”

Ngày 25/5, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đã làm việc với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường về nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Phát biểu tại cuộc làm việc, nhấn mạnh bối cảnh và yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn hiện nay, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, nhiệm vụ của Quốc hội khóa XVI sẽ nặng nề hơn. Nhiệm vụ số một là phải tập trung thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đặc biệt là trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bám sát tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quốc hội lần thứ Nhất và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ của Ủy ban. Đồng thời cần xác định rõ những công việc trọng tâm, trọng điểm của lĩnh vực khoa học, công nghệ và môi trường.

Để thực hiện được những nhiệm vụ trên, theo Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban phải tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật; phải có tầm nhìn chiến lược hơn; cách làm phải mới hơn, sáng tạo và chủ động hơn; bảo đảm hoạt động “đúng vai, thuộc bài”.

Nhắc tới mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chủ trì phiên họp cho ý kiến về Đề án “Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh”, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, Ủy ban phải chủ động rà soát ngay hệ thống luật pháp, nghị quyết đã ban hành xem nội dung này đã được đề cập chưa, ở mức độ nào, hình thức nào; từ đó, chủ động phối hợp với Chính phủ để xây dựng các chính sách kịp thời, “đi tắt đón đầu”. 

Bên cạnh đó, Ủy ban cần tập trung hoàn thiện thể chế về năng lượng mới, năng lượng xanh, thiết lập hành lang pháp lý nhằm thu hút dòng vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng truyền tải điện, lưu trữ năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng xanh đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Tiếp tục rà soát, hoàn thiện các dự án luật trọng điểm liên quan đến công nghệ số, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

Quy định rõ cơ chế bảo vệ cán bộ khoa học dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm

Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cùng với việc ban hành chính sách, pháp luật thì công tác giám sát thực thi là đặc biệt quan trọng để xem chính sách đi vào cuộc sống có “trúng” và “đúng” hay không. Đơn cử, hiện nay, chúng ta đang đẩy mạnh phát triển hệ thống đường sắt tốc độ cao, đường sắt nội thị, đường sắt kết nối vùng. Vấn đề là các dự án này phải tuân theo định mức, tiêu chuẩn và công nghệ gì?.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban cần thực hiện nghiêm túc chức năng giám sát này. Chúng ta không làm thay việc của Chính phủ, nhưng với những đạo luật quan trọng liên quan đến phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đã được ban hành, Ủy ban phải nắm chắc thông tin và giám sát chặt chẽ quá trình triển khai.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội chỉ đạo, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cần xây dựng chương trình giám sát cụ thể theo quý, theo tháng, theo năm, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý Ủy ban phải thường xuyên theo dõi tình hình để giám sát kịp thời. Ví dụ, khi có phản ánh từ báo chí hoặc dư luận về việc một nhà máy điện than xả tro xỉ gây ảnh hưởng đến một vùng, một khu vực; hoặc một bệnh viện xả nước thải ô nhiễm, không bảo đảm tiêu chuẩn môi trường thì Ủy ban phải cùng các cơ quan chức năng xuống ngay hiện trường để giám sát, phải nắm bắt được thông tin từ cơ sở.

“Pháp luật phải quy định rõ cơ chế bảo vệ cán bộ khoa học có tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Đối với các đề xuất về chế độ, chính sách dành cho chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Ủy ban cần phối hợp với các cơ quan chức năng để xây dựng cụ thể”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội mong muốn, mỗi thành viên Ủy ban phải mang tư duy biện chứng của nhà khoa học, nhưng phải có tinh thần dấn thân, quyết liệt của người kiến tạo chính sách, quyết tâm đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lượng trở thành “đôi cánh” đưa đất nước vững vàng bước vào Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc Việt Nam.