Khoa học xã hội để xây dựng hệ giá trị quốc gia

Trong đó, khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành bản lĩnh chính trị, sức mạnh văn hóa và năng lực hoạch định chiến lược của đất nước.

Trong bối cảnh nhiều năm qua, khi kinh tế và khoa học công nghệ có quan hệ trực tiếp với đời sống vật chất của xã hội được đề cao, khoa học xã hội và nhân văn chưa được nhìn nhận tương xứng với vai trò quan trọng cần phải có, phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gợi mở ra một thời kỳ mới cho sự phát triển của khoa học xã hội và nhân văn. Đó là thông điệp rõ ràng và đầy đủ không thể xây dựng quốc gia hiện đại nếu thiếu nền tảng tư tưởng và văn hóa, đất nước phát triển không phải chỉ cần công nghệ lõi mà còn cần “tư duy lõi”.

Tất cả những yêu cầu của sự phát triển đất nước trong thời kỳ mới đều cần đến vai trò của khoa học xã hội và nhân văn. Đó chính là năng lực dự báo xã hội, là khả năng hoạch định chiến lược phát triển, là việc xây dựng hệ giá trị quốc gia. Và quan trọng hơn hết, khoa học xã hội và nhân văn phát triển là nền tảng để xây dựng và giữ gìn bản sắc văn hóa, giữ gìn đạo đức xã hội và hình thành phẩm chất con người Việt Nam nhân văn, nhân bản trong hội nhập quốc tế.

Những hiện tượng xuống cấp của đạo đức xã hội, sự thiếu chuẩn mực trong văn hóa ứng xử, cùng với việc xuất hiện của không ít cái xấu và cái ác trong thời gian qua, ít nhiều có nguyên nhân từ việc xem thường giá trị của văn hóa, của khoa học xã hội và nhân văn. Các môn học khoa học xã hội và nhân văn trong nhà trường bị xem nhẹ, học sinh ít chọn học văn học, lịch sử, các ngành học xã hội ít được lựa chọn...

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhắc riêng nhiều lần đến khoa học xã hội và nhân văn, với quan điểm cần nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò chiến lược của lĩnh vực này trong giai đoạn hiện nay. Bởi vì có thể nhập khẩu máy móc công nghệ, nhưng không thể “nhập khẩu” lịch sử và văn hóa, mà chỉ có phát triển văn hóa, con người mới giữ vững ổn định xã hội.

“Nếu khoa học tự nhiên và công nghệ tạo nền tảng cho năng lực sản xuất và công nghệ quốc gia, thì khoa học xã hội và nhân văn tạo nền tảng cho năng lực lãnh đạo, quản trị, xây dựng thể chế, phát triển văn hóa và con người. Không thể phát triển nhanh và bền vững nếu chỉ mạnh về công nghệ mà yếu về thể chế, văn hóa, con người và năng lực quản trị xã hội”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ.

Từ quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, có thể thấy đầu tư cho khoa học cơ bản, trong đó có khoa học xã hội và nhân văn là đầu tư cho tương lai lâu dài của dân tộc, cho năng lực tự chủ quốc gia, cho chiều sâu phát triển và cho sức cạnh tranh lâu dài của đất nước. Điều này cũng đặt ra yêu cầu lớn đối với đội ngũ trí thức khoa học xã hội và nhân văn hiện nay.

Nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn không phải chỉ là yêu cầu về những công trình nghiên cứu phục vụ học thuật, mà khoa học phải định hình lại các giá trị, cần khả năng phản biện chính sách, dự báo xu hướng xã hội, góp phần định hình tư duy phát triển và lan tỏa các giá trị tích cực trong cộng đồng.

Trong thời đại mạng xã hội, khi thông tin thật giả đan xen, khi những giá trị lệch chuẩn có thể lan truyền rất nhanh, vai trò của khoa học xã hội và nhân văn là để bảo vệ các nền tảng cốt lõi của văn hóa và đạo đức, bảo vệ chân lý khoa học, bảo vệ nền tảng tư tưởng, giữ gìn bản sắc văn hóa và củng cố niềm tin xã hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt vấn đề đổi mới mạnh mẽ hoạt động của các Viện Hàn lâm, điều đó cũng đồng nghĩa với kỳ vọng rất lớn: đội ngũ trí thức khoa học xã hội phải thực sự trở thành lực lượng tiên phong về tư tưởng, góp phần kiến tạo tầm nhìn phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.