Khoảng trống phía sau ‘cơn sốt’ trâm suối
Những năm gần đây, giới chơi cây cảnh ở Quảng Ninh rộ lên thú săn tìm trâm suối – loài cây mọc tự nhiên ven các khe, suối, có tán lá xanh quanh năm, thân sần sùi màu xám đen, bám đá với những đường nét uốn lượn, mang vẻ cổ kính. Trong giới bonsai, trâm suối còn được gọi là tùng đá, mặt hàng được săn lùng với giá hàng trăm triệu đồng, thậm chí lên tới hàng tỷ đồng. Phía sau “cơn sốt” ấy là một khoảng trống đáng lưu tâm!
Khi trâm suối từ rừng về… phố
Cây khỏe, thích nghi tốt với điều kiện khô hạn, lá nhỏ, xanh quanh năm. Vào mùa hè, cây ra những chùm hoa nhỏ màu trắng, tạo vẻ thanh thoát. Những đặc tính ấy khiến trâm suối trở thành loại cây cảnh được giới chơi cây ở Quảng Ninh săn tìm.
Theo giới thiệu của những người chơi cây, chúng tôi tìm đến một cửa hàng cây cảnh lớn trên đường 25/4, phường Hồng Gai, tỉnh Quảng Ninh. Tại đây, nhiều gốc trâm suối cổ thụ được cắt tỉa, tạo dáng hoàn chỉnh, đặt ở những vị trí dễ quan sát.
Người bán cho biết, đây là dòng trâm suối lá nhỏ, sinh trưởng tự nhiên tại các khe, suối ở khu vực miền Đông Quảng Ninh, tập trung nhiều tại khu vực Bình Liêu, Ba Chẽ... (cũ). Những cây này được đưa từ tự nhiên về, sau đó giâm ủ, chăm sóc, tạo dáng để trở thành các tác phẩm cây cảnh.
Dạo quanh khu vườn, không khó để bắt gặp những gốc trâm suối có kích thước lớn. Có cây dáng thẳng, cao 4-5m, đường kính thân 50-70cm; có cây thân sần sùi, hình dáng cổ quái, tạo nên vẻ già cây... vốn được người chơi bonsai ưa chuộng.
Giá bán vì thế cũng rất khác nhau, tùy thuộc vào kích thước, tuổi cây, thế và mức độ hoàn thiện. Có cây được chào giá hơn 100 triệu đồng, có cây lên tới hàng tỷ đồng. Một gốc trâm suối dáng bay, được tạo tác để chơi trên bàn trà, hoàn thiện cùng chậu đá, được chủ vườn “hét” giá 3,3 tỷ đồng.
Những mức giá này phần nào cho thấy sức hút của trâm suối trên thị trường cây cảnh. Thế nhưng, một nghịch lý đang dần hiện rõ: trâm suối càng xuất hiện nhiều ở phố thì tại những nơi vốn là môi trường sinh trưởng tự nhiên của loài cây này, chúng lại càng khó tìm.
Tại khu vực Bình Liêu, Ba Chẽ (cũ), những địa bàn từng được xem là nơi có nhiều trâm suối, việc tìm một gốc cây tự nhiên còn mọc ven suối không còn dễ dàng.
Theo người dân địa phương, trước đây trâm suối mọc khá phổ biến dọc các con suối. Khi đó, ít người để ý đến giá trị của loài cây này. Chỉ đến khi phong trào sưu tầm trâm suối làm cây cảnh phát triển, những gốc cây từ lớn đến nhỏ mới lần lượt được khai thác, thu gom để đưa về ươm, ủ và tạo tác.
Ông P.T.M. (thôn Đồn Đạc, xã Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh) cho biết, trước đây trâm suối mọc tự nhiên khá nhiều tại các con suối trên địa bàn. Khi phong trào sưu tầm loài cây này làm cảnh trở nên rầm rộ, nhiều người trong xã đã khai thác cây về bán cho các đầu mối thu gom.
Từ những gốc cây được lấy khỏi môi trường tự nhiên, qua bàn tay của những người chơi cây, các phôi trâm suối được tạo hình, lên chậu, chăm sóc để trở thành những cây cảnh, bonsai có giá trị. Những sản phẩm này sau đó được mua bán, trao đổi công khai trên mạng xã hội hoặc tại các cửa hàng cây cảnh.
Trên Facebook hiện có nhiều diễn đàn, hội nhóm mua bán, trao đổi Trâm suối với hàng nghìn thành viên. Có nhóm mang tên “Tùng đá trâm suối - Hạ Long Quảng Ninh” với khoảng 6.100 thành viên; nhóm “Cây tùng đá ‘trâm suối’ Quảng Ninh” có hơn 11.600 thành viên. Bên cạnh đó là nhiều tài khoản cá nhân, kênh TikTok livestream giới thiệu và giao dịch trâm suối.
Một thị trường cây cảnh đã hình thành khá rõ nét, trong khi câu chuyện về nguồn gốc của những gốc cây ấy dường như chưa được quan tâm tương xứng.
Lực lượng chức năng nói gì?
Từ những gốc cây mọc tự nhiên bên các khe, suối, trâm suối đã trở thành một loại cây cảnh có giá trị cao. Việc khai thác, mua bán cây từ tự nhiên để làm cảnh cũng không phải mới diễn ra. Bởi để một phôi cây lớn được đưa về, giâm ủ, tạo tác, lên chậu và trở thành một tác phẩm hoàn chỉnh thường cần thời gian dài.
Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, trâm suối (trâm rừng) là cây tự nhiên thông thường, không phải cây quý hiếm. Tuy nhiên, việc quản lý, khai thác và sử dụng cây vẫn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về lâm nghiệp. Đến thời điểm hiện tại, lực lượng Kiểm lâm chưa phát hiện vụ vi phạm về khai thác, mua bán trái phép trâm rừng làm cảnh trên địa bàn tỉnh.
Ông Nguyễn Khắc Dũng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, cho biết trước những nguy cơ tiềm ẩn từ việc khai thác, mua bán cây trâm rừng làm cảnh, thời gian qua, Sở đã chỉ đạo Chi cục Kiểm lâm phối hợp với các phòng nghiệp vụ Công an tỉnh Quảng Ninh trong công tác phòng, chống tội phạm và bảo vệ đa dạng sinh học.
“Sau khi tiếp nhận thông tin do Báo Đại Đoàn Kết cung cấp, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh sẽ tiếp tục chỉ đạo Chi cục Kiểm lâm và các đơn vị liên quan, các chủ rừng thực hiện nghiêm công tác quản lý nhà nước về lâm nghiệp trên địa bàn; đồng thời phối hợp với Công an, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi khai thác, mua bán, vận chuyển trái phép lâm sản trên địa bàn, trong đó có cây trâm rừng”, ông Dũng nói.