Khơi thông nguồn lực tư nhân: Cần cơ chế “đặt hàng” và liên kết doanh nghiệp để bứt tốc tăng trưởng

Chiều 13/4, Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" nhằm đánh giá vai trò dẫn dắt và khuyến nghị chính sách phát triển mạnh mẽ các tập đoàn kinh tế.

Xác định đầu ra cụ thể cho từng đơn hàng

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, trong Hội nghị Trung ương III dự kiến diễn ra vào cuối tháng 6, đầu tháng 7 tới, Ban sẽ trình Bộ Chính trị Đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Hiển, trong nhiều năm qua, các chủ trương phát triển doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân đã được ban hành tương đối đầy đủ, từ Nghị quyết 10 về phát triển kinh tế tư nhân đến các nghị quyết mới như Nghị quyết 68, Nghị quyết 79 về kinh tế Nhà nước. Tuy nhiên, vấn đề lớn đặt ra là làm thế nào để các chủ trương này nhanh chóng đi vào thực tiễn.

Khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 50% GDP, tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội, song cấu trúc vẫn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Mục tiêu hình thành các tập đoàn tư nhân lớn mạnh vẫn chưa đạt được như kỳ vọng, dù đã được đặt ra trong nhiều năm qua.

Một trong những cơ chế được kỳ vọng tạo đột phá là Nhà nước “đặt hàng” doanh nghiệp thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quốc gia. Tuy nhiên, theo ông Hiển, việc triển khai còn chậm, mới dừng ở một số lĩnh vực như đường sắt tốc độ cao. Để cơ chế này vận hành hiệu quả, cần xây dựng rõ tiêu chuẩn, định mức và đặc biệt là xác định đầu ra cụ thể cho từng đơn hàng.

“Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần sớm hoàn thiện đồng bộ các cơ chế, chính sách, trong đó có cơ chế đặt hàng để khơi thông nguồn lực tư nhân”, ông Hiển nhấn mạnh.

Theo tính toán, để đạt các mục tiêu phát triển, nền kinh tế cần lượng vốn rất lớn, trong đó nguồn vốn từ khu vực Nhà nước chỉ chiếm một phần, phần còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài. Điều này đòi hỏi phải tháo gỡ các điểm nghẽn, đặc biệt là thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước – vốn đang phân tán và thiếu sự kết nối, nhất là trong bối cảnh phần lớn là doanh nghiệp quy mô nhỏ.

Các chuyên gia cũng đặt vấn đề về cách thức thiết kế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Nhiều chương trình hỗ trợ công nghiệp phụ trợ chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, cho thấy cần thay đổi tư duy, chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang tạo động lực thị trường và khuyến khích đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, việc đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp chế tạo – vốn có chu kỳ dài và rủi ro cao – vẫn chưa thực sự hấp dẫn doanh nghiệp. Trong khi đó, đây lại là lĩnh vực then chốt để hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Về phía khu vực doanh nghiệp nhà nước, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong, dẫn dắt, đồng thời tách bạch rõ nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh. Thực tế hiện nay vẫn tồn tại tình trạng chồng chéo, chưa rõ ràng về “sân chơi” giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, khi nhiều dự án sau đấu thầu lại được chuyển giao cho doanh nghiệp tư nhân thực hiện.

Do đó, việc hoàn thiện cơ chế phối hợp, phân định vai trò, cũng như thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân được xem là yếu tố then chốt để hình thành các hệ sinh thái doanh nghiệp mạnh.

Ở góc độ tài chính, ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước khẳng định hệ thống ngân hàng sẽ tiếp tục đóng vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế. Đến cuối năm 2025, tổng tài sản của hệ thống các tổ chức tín dụng đạt gần 28,9 triệu tỷ đồng, trong khi dư nợ tín dụng đạt khoảng 18,6 triệu tỷ đồng, tương đương 144% GDP.

Ngành ngân hàng cũng cam kết điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ, đảm bảo kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận vốn, đặc biệt là các dự án quy mô lớn, có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Giai đoạn chuyển đổi có tính bước ngoặt

Đứng ở góc độ doanh nghiệp, ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Phó Tổng Giám đốc SHB có quan điểm, khi nền kinh tế bước sang giai đoạn cần những doanh nghiệp lớn, những tập đoàn và tổng công ty có vai trò dẫn dắt tăng trưởng, SHB tiếp tục khẳng định lựa chọn chiến lược của mình bằng việc hợp tác, cung ứng sản phẩm và dịch vụ cho nhiều đối tác lớn như TKV, VRG, Tasco, Vinachem, BSR cùng nhiều doanh nghiệp đầu ngành khác. Điều quan trọng ở đây không chỉ là danh mục đối tác, mà là logic đồng hành.

SHB không chỉ đi cùng từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà đồng hành với những thực thể kinh tế có khả năng lan tỏa tới ngành, tới chuỗi giá trị và tới toàn bộ nền kinh tế. Một dấu mốc quan trọng trong hành trình phát triển của SHB là mở rộng vai trò từ cấp tín dụng sang đồng hành bằng giải pháp tài chính tổng thể.

SHB không chỉ cung ứng vốn, mà còn phát triển các giải pháp thanh toán, quản lý dòng tiền, tài trợ chuỗi cung ứng, giải pháp số và đồng hành cùng hoạt động vận hành tài chính tổng thể của doanh nghiệp. Một dấu ấn nổi bật khác là sự thay đổi trong cách tiếp cận khách hàng.

Từ chỗ phục vụ một doanh nghiệp trung tâm, SHB mở rộng hỗ trợ sang toàn bộ hệ sinh thái liên quan, bao gồm công ty thành viên, nhà cung cấp, nhà phân phối, đại lý, đối tác, người lao động và khách hàng cuối. Đây chính là bước chuyển từ "phục vụ doanh nghiệp" sang "đồng hành cùng hệ sinh thái".

Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, vai trò của ngân hàng không còn dừng ở cung ứng vốn. Ngân hàng phải là cầu nối nguồn lực, là đối tác chiến lược, là chủ thể kiến tạo giá trị và là một bộ phận của hệ sinh thái tăng trưởng. SHB đang lựa chọn đúng vai trò đó.

Ông Đậu Anh Tuấn, Tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, phải mất gần 40 năm kể từ Đổi mới, vai trò của kinh tế tư nhân mới được đặt đúng vào vị trí xứng đáng, vốn có của nó như ở hầu hết các nền kinh tế khác.

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi có tính bước ngoặt. Mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 đòi hỏi mô hình tăng trưởng mới phải dựa trên nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Trong cấu trúc chuyển đổi đó, các tập đoàn kinh tế tư nhân phải đóng vai trò dẫn dắt, không chỉ là lực lượng tham gia tăng trưởng.

Ông Tuấn chỉ rõ, việc chuyển dịch từ bất động sản và tài chính sang sản xuất và công nghệ là thách thức lớn nhất và cũng là yêu cầu cấp bách nhất. Cần có một chiến lược phát triển công nghiệp rõ ràng và nhất quán, trong đó xác định các ngành mũi nhọn là ưu tiên hàng đầu. Chính sách phải đi kèm với hành động cụ thể: Ưu đãi thuế, tín dụng đầu tư dài hạn, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và xây dựng cơ sở hạ tầng chuyên biệt cho các ngành chiến lược.

Bên cạnh đó cần đẩy mạnh đầu tư vào R&D và đổi mới sáng tạo; xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhỏ; phát triển thị trường vốn chiều sâu; nâng cao năng lực quản trị và chuyên nghiệp hóa; chiến lược quốc tế hóa.