Không để tạo khoảng trống pháp lý khi hợp nhất Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa

Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang cho biết, thực hiện Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15), Nghị quyết số 105/2025/NQUBTVQH15 ngày 26/9/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Chương trình lập pháp năm 2026, Chính phủ kính trình Quốc hội hồ sơ dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) để thay thế Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015, Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004.

Theo ông Sang, dự thảo Bộ luật gồm 19 Chương, 156 Điều. So với tổng số quy định hiện nay của Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 là 341 Điều và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004 là 111 Điều, dự thảo Bộ luật giảm 296 điều, tương ứng giảm 65% tổng số điều. Về các nội dung cơ bản, dự thảo Bộ luật sửa đổi toàn diện phạm vi điều chỉnh theo hướng mở rộng và hợp nhất, bao trùm cả hàng hải và đường thủy nội địa; sửa đổi các nguyên tắc quản lý và phát triển hoạt động hàng hải, đường thủy nội địa theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế; phân quyền triệt để cho chính quyền địa phương trong lĩnh vực đường thủy nội địa.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn như được nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Phát biểu tại phiên họp, Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng việc hợp nhất Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa, nhất là khi dự thảo Bộ luật giảm 296 điều, tương đương 65% tổng số điều của hai luật hiện hành. Việc cắt giảm với tỷ lệ lớn sẽ làm thay đổi căn bản các luật đang có hiệu lực, trong khi nhiều nội dung, điều khoản không phát sinh vướng mắc vẫn đang được thực thi nay bị cắt giảm. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục rà soát, lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động, bảo đảm cơ sở thực tiễn và lập luận thuyết phục hơn.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội cũng cho rằng, pháp luật về hàng hải và đường thủy nội địa tương đối đầy đủ, nhưng tai nạn và nguy cơ mất an toàn vẫn là nỗi lo thường trực. Do đó, cần làm rõ khoảng trống nằm ở pháp luật hay trong tổ chức thực hiện?

Về việc hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đề nghị phải hợp nhất thực chất chuỗi vận tải sông - biển, không dừng ở hợp nhất về hình thức. Những chế định ổn định, liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm dân sự, thương mại, tín dụng và việc thực hiện các công ước quốc tế cần được quy định ngay trong dự án Bộ luật. Không nên rút gọn quá mức rồi giao Chính phủ quy định chi tiết, làm giảm tính minh bạch và khả năng dự báo.

Về các cơ chế, chính sách để thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển công nghiệp tàu thủy, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị, rà soát theo hướng quy định rõ mục tiêu, đối tượng và nguyên tắc hỗ trợ; các tiêu chí, điều kiện và mức hỗ trợ phải được quy định cụ thể, phù hợp với pháp luật về đất đai, thuế, phí, ngân sách nhà nước, tín dụng; đồng thời giao Chính phủ quy định theo thẩm quyền, phù hợp với từng thời kỳ và khả năng cân đối nguồn lực.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định yêu cầu, dự thảo Bộ luật cần kế thừa các quy định ổn định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam, Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành, đặc biệt là các quy định có liên quan trực tiếp về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân đã thực hiện ổn định, không phát sinh vướng mắc. Qua đó, bảo đảm việc hợp nhất và sửa đổi toàn diện hai luật này để hình thành một bộ luật mới, không tạo ra khoảng trống pháp lý và không “hạ cấp” các quy định thuộc thẩm quyền của Quốc hội thành các quy định thuộc thẩm quyền của Chính phủ.