Không ngừng hoàn thiện thể chế tài chính, tạo điều kiện doanh nghiệp vùng ĐBSCL phát triển

Chiều 28/5, tại TP Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp cùng Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright chính thức công bố Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) 2025.

Nghịch lý phát triển

Theo VCCI, kinh tế ĐBSCL vẫn tăng trưởng ổn định. Năm 2025, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) toàn vùng tăng hơn 7,2%, chiếm hơn 12% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Kết quả được đánh giá tích cực, khi vùng vẫn phụ thuộc nông nghiệp, chế biến nông - thủy sản.

Dù vậy, nhiều hạn chế của vùng cũng được chỉ ra, như thiếu nhân lực chất lượng cao, năng suất lao động thấp và xu hướng giảm tích lũy vốn, làm hạn chế quy mô doanh nghiệp (DN).

TS. Vũ Thành Tự Anh, Trưởng nhóm nghiên cứu, dẫn các số liệu đánh giá cho thấy, từ năm 2011 trở lại đây, DN ở khu vực ĐBSCL có động thái “li ti hóa”, tức số DN từ nhỏ xuống siêu nhỏ luôn cao hơn số từ siêu nhỏ chuyển lên nhỏ.

Ông cho biết, nút thắt của khu vực này là thiếu DN vừa. Hệ quả là ĐBSCL đang thiếu nghiêm trọng các DN cỡ vừa để một mặt tiến lên thành các DN lớn, để dẫn dắt chuỗi cung ứng, tạo ra thế và lực để vươn ra quốc tế, đồng thời nâng đỡ các DN nhỏ và vừa, đưa họ vào chuỗi cung ứng, cải tiến quy trình, xanh hóa và chuyển đổi số.

Giai đoạn 2015-2024, tỷ lệ đầu tư trên GRDP giảm mạnh từ 40% xuống còn 27%, kéo giảm tỷ trọng đầu tư của vùng trong tổng đầu tư toàn quốc từ 13% xuống 9%. Cơ cấu đầu tư phụ thuộc chủ yếu vào kinh tế hộ gia đình và DN siêu nhỏ.

Năm 2025, toàn vùng thu hút chưa tới 1 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài (FDI), chỉ chiếm hơn 2,4% tổng vốn đăng ký cả nước, chủ yếu các ngành thâm dụng lao động hoặc dự án năng lượng đơn lẻ.

Do hạ tầng logistics yếu kém, toàn vùng vận chuyển khoảng 18 triệu tấn hàng hóa xuất khẩu mỗi năm, song chi phí logistics chiếm tới 20-25% giá thành sản phẩm. Do hàng hóa phải trung chuyển qua TP Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ để xuất khẩu. Toàn cảnh DN cho thấy, ĐBSCL đã mất dần vị thế DN trong bản đồ kinh tế quốc gia

FDI cũng là một khoảng trống lớn của miền Tây. Đến năm 2024, toàn vùng chỉ có 374 DN FDI đang hoạt động, với mật độ thấp nhất cả nước. ĐBSCL không chỉ cần thêm dòng vốn FDI, mà cần FDI có liên kết, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị và khả năng kéo DN bản địa vào chuỗi.

Báo cáo trên cũng chỉ ra, vấn đề cốt lõi của ĐBSCL không phải thiếu lợi thế, chỉ thiếu một khu vực DN đủ mạnh để chuyển hóa các lợi thế thành năng suất, giá trị gia tăng và tăng trưởng bền vững.

Ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI  cho biết, ĐBSCL đang đối diện một nghịch lý sau khi điều chỉnh địa giới, vùng không còn Long An (sáp nhập với Tây Ninh và thuộc vùng Đông Nam Bộ), những hạn chế cố hữu về công nghiệp, FDI và năng lực DN càng bộc lộ rõ nét. Mô hình tăng trưởng cũ dựa vào tài nguyên, sản lượng thô, lao động giản đơn và hộ sản xuất nhỏ đã chạm trần giới hạn.

Cần môi trường thể chế thông thoáng

Phát biểu chỉ đạo tại lễ công bố, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận bày tỏ đồng tình với kiến nghị của TS Vũ Thành Tự Anh: các địa phương không nên chạy theo thứ hạng PCI mà cần sử dụng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh như một công cụ chẩn đoán, tập trung xử lý những điểm nghẽn.

Về cải cách thể chế và môi trường kinh doanh, Thứ trưởng Lê Tấn Cận nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là khuyến khích, bảo vệ và tạo điều kiện thuận lợi nhất để đội ngũ doanh nhân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sản xuất kinh doanh và làm giàu hợp pháp, chính đáng. Song song đó, cần xác lập môi trường thể chế thực sự thông thoáng, minh bạch, ổn định và an toàn để khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Ông Lê Tấn Cận - Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết: Bộ Tài chính cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng với vùng ĐBSCL, lắng nghe và tiếp thu các phản hồi từ VCCI cũng như từ cộng đồng doanh nghiệp, qua đó không ngừng hoàn thiện thể chế tài chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp vùng ĐBSCL phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, góp phần đưa ĐBSCL phát triển thịnh vượng và bền vững.

Với một lực lượng doanh nghiệp đủ mạnh và một môi trường thể chế thực sự kiến tạo, kinh tế ĐBSCL sẽ “chuyển mùa”, vững vàng bước sang một giai đoạn phát triển mới.