Khu công nghệ cao chuyển trục sang R&D: Tăng lực tự chủ công nghệ quốc gia

Ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, Luật Công nghệ cao (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua đã bổ sung nhiều cơ chế đột phá như “sandbox” công nghệ, hợp tác công – tư (PPP) trong phát triển hạ tầng, cùng các chính sách ưu đãi gắn với mức đầu tư cho nghiên cứu – phát triển (R&D). Những điểm mới này được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng, thúc đẩy các khu công nghệ cao (CNC) chuyển đổi mô hình hoạt động theo hướng lấy R&D làm trung tâm, thay vì chủ yếu tập trung vào sản xuất như trước đây.

Theo đó, định hướng phát triển các khu CNC trong giai đoạn tới sẽ chuyển dần từ thu hút các dự án sản xuất sản phẩm công nghệ cao sang thu hút các hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược. Đây được xem là bước đi then chốt nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Thực tế cho thấy, các khu CNC tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tính đến nay, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các khu này đạt gần 17 tỷ USD. Các khu CNC trọng điểm như Hòa Lạc, TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đã thu hút nhiều tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới như Samsung, Intel, Nidec, Hanwha, Jabil, Sonion… Bên cạnh đó, sự hiện diện của các doanh nghiệp trong nước như Viettel, FPT, Vingroup, VNPT cũng góp phần hình thành hệ sinh thái công nghệ năng động.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, các khu CNC đã từng bước tích hợp nhiều chức năng quan trọng khác như nghiên cứu – phát triển, ươm tạo doanh nghiệp và đào tạo nguồn nhân lực. Mô hình này góp phần thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, qua đó nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo trong nước.

Tuy nhiên, trước ý kiến cho rằng các khu CNC hiện nay vẫn thiên về sản xuất, đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết, trong thời gian qua, hoạt động nổi bật tại các khu CNC—đặc biệt là Khu CNC TP Hồ Chí Minh—vẫn chủ yếu là sản xuất kết hợp với R&D trong doanh nghiệp. Dù vậy, các hoạt động R&D luôn được chú trọng và từng bước được tăng cường.

Một số dự án tiêu biểu đã đạt được kết quả tích cực, như Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc (V-KIST) với định hướng nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ lõi thông qua hợp tác sâu rộng với Hàn Quốc; hay Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) tại Khu CNC Hòa Lạc, tập trung xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hỗ trợ khởi nghiệp và thúc đẩy thương mại hóa công nghệ. Tại Khu CNC TP Hồ Chí Minh, Trung tâm Nghiên cứu triển khai cũng đã được đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại trong các lĩnh vực then chốt như vi mạch bán dẫn, vật liệu nano, cơ khí chính xác, công nghệ sinh học và công nghệ thông tin.

Đáng chú ý, theo Luật Công nghệ cao năm 2025, các khu CNC thành lập mới sẽ không còn triển khai hoạt động sản xuất công nghiệp. Thay vào đó, mô hình khu CNC thế hệ mới sẽ tập trung vào R&D, sản xuất thử nghiệm, ươm tạo doanh nghiệp và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đây được xem là bước chuyển mạnh mẽ về tư duy phát triển, hướng tới xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo có khả năng dẫn dắt công nghệ, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.