Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ tiên tiến

Đánh giá những bất cập của Luật Thuế tài nguyên hiện tại, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Hùng cho rằng, luật chưa có quy định về điều tiết theo mức độ khai thác chế biến khoáng sản (tăng dần từ sản phẩm tinh đến sản phẩm thô) quy định phương pháp thu thuế theo đầu vào của quá trình chế biến khoáng sản (thu đối với quặng thô) và thuế suất cố định theo nhóm, loại khoáng sản nguyên khai.

Theo Luật sư Nguyễn Hải Yến (Đoàn luật sư TP Hà Nội), Luật Thuế tài nguyên đang áp dụng phương pháp thu thuế theo đầu vào của quá trình chế biến khoáng sản dẫn đến kết quả là chưa nhận diện và phân biệt giữa khoáng sản nguyên khai với sản phẩm đã qua chế biến, cũng như chưa có cơ chế định lượng các mức độ chế biến khác nhau trong chuỗi giá trị. Thậm chí, việc áp dụng phương pháp quy đổi sản lượng tính thuế tài nguyên đối với sản phẩm chế biến sâu (sản phẩm khác) về sản lượng tài nguyên trước khi đưa vào chế biến thông qua định mức sử dụng tài nguyên tính trên một đơn vị sản phẩm thường mang tính cào bằng, không bóc tách được chính xác giá trị gia tăng thực tế từ công nghệ tiên tiến. 

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cho biết, Luật thuế hiện hành chưa có cơ chế phân loại thuế suất linh hoạt theo mức độ chế biến. Khi thuế suất cố định đối với bất kể sản phẩm đầu ra là quặng thô hay tinh quặng, cho dù đã trải qua quy trình chế biến phức tạp, các doanh nghiệp không thấy được lợi ích tài chính trực tiếp từ việc tối ưu hóa chuỗi giá trị. Trong khi đó, tại Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 10/2/2022, Bộ Chính trị đã chỉ rõ chủ trương, “điều chỉnh thuế suất thuế tài nguyên đối với một số khoảng sản nhằm khuyến khích đầu tư công nghệ tiên tiến, hiện đại để khai thác, chế biến”.

Theo ông Tuấn, cần điều chỉnh phương pháp đánh thuế theo đầu ra của quá trình chế biến và quy định về thuế suất theo mức độ chế biến để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ hiện đại thực hiện chế biến sâu khoáng sản theo đúng chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 10-NQ/TW. Vì vậy, việc Bộ Tài chính được Chính phủ giao là cơ quan chủ trì soạn thảo sửa đổi, bổ sung Luật Thuế tài nguyên là cần thiết và có cơ sở pháp lý.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đưa ra phương án, sửa đổi, bổ sung quy định về đối tượng chịu thuế đối với khoáng sản kim loại. Theo đó: Khoáng sản kim loại, gồm khoáng sản nguyên khai hoặc sản phẩm chế biến từ khoáng sản nguyên khai (bao gồ quặng tinh, kim loại và các sản phẩm khác).

Giải thích về đề xuất này, Bộ Tài chính cho rằng, thuế tài nguyên hiện hành tính theo sản lượng tài nguyên thực tế khai thác. Thuế tính theo khoáng sản khai thác lên bán ngay (khoáng sản nguyên khai), hoặc quy đổi từ lượng sản phẩm đầu ra (sau chế biến) về tài nguyên đầu vào (trước chế biến) đối với trường hợp tài nguyên qua chế biến mới bán ra đang phát sinh khó khăn, vướng mắc trong việc xác định “định mức sử dụng tài nguyên” để quy đổi sản lượng sản phẩm sau chế biến tài nguyên về sản lượng tài nguyên đầu vào để tính thuế tài nguyên cũng như xác định “chi phí chế biến được trừ” khi tính trừ từ giá bán sản phẩm sau chế biến tài nguyên về giá của tài nguyên đầu vào để tính thuế (đặc biệt là tài nguyên chứa nhiều loại khoáng sản kim loại khác nhau, hay còn gọi là khoáng sản đa kim). Vì vậy, việc Bộ Tài chính đưa ra phương án sửa đổi phương pháp tính thuế đối với tài nguyên là “khoáng sản kim loại” theo sản phẩm khoáng sản đầu ra (chưa chế biến hoặc đã qua chế biến) là cần thiết.

Ông Cao Anh Tuấn cho rằng, sửa đổi này đảm bảo đồng bộ với việc bổ sung quy định về xác định thuế tài nguyên đối với khoáng sản kim loại (tính theo sản phẩm đầu ra). Đồng thời, bổ sung quy định “giá tính thuế không thấp hơn giá tính thuế do UBND cấp tỉnh quy định, nhằm tránh trường hợp các doanh nghiệp có thể thỏa thuận mua bán hàng với giá thấp hơn hẳn so với mặt bằng chung về giá tài nguyên tại địa phương. Mặt khác, đảm bảo cơ sở pháp lý cho UBND cấp tỉnh ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên theo hướng mở rộng, bao quát các tài nguyên phát sinh trên địa bàn, thay vì giới hạn chỉ ban hành giá đối với tài nguyên chưa xác định được giá bán như quy định hiện hành.

Việc thay đổi này sẽ góp phần tạo ra đủ không gian chính sách và đòn bẩy kinh tế cần thiết, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ tiên tiến hướng tới chế biến sâu.