Kịch bản mới cho ngành xuất bản

Tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ công tác Xuất bản, In và Phát hành xuất bản phẩm năm 2026 mới diễn ra ở Hà Nội, bức tranh của ngành sách được phác họa khá rõ với cả những điểm sáng và thách thức. Theo báo cáo của Cục Xuất bản, In và Phát hành, năm 2025 ngành xuất bản vẫn duy trì quy mô đáng kể với khoảng 51.000 xuất bản phẩm, trong đó có 42.000 đầu sách và 9.000 ấn phẩm khác.

Tổng số lượng bản sách và ấn phẩm đạt khoảng 543 triệu bản, giảm 8-9% so với năm 2024. Doanh thu xuất bản đạt khoảng 4.106 tỷ đồng, giảm khoảng 7% so với năm trước. Những con số này cho thấy thị trường sách vẫn duy trì nhịp độ hoạt động tương đối ổn định, dù có dấu hiệu chững lại sau giai đoạn tăng trưởng.

Trong cơ cấu xuất bản hiện nay, mảng sách giáo dục vẫn giữ vai trò quan trọng. Tuy nhiên, sự thay đổi của chính sách giáo dục và thị trường đã khiến sản lượng sách ở một số phân khúc giảm, kéo theo tác động nhất định đến doanh thu chung của toàn ngành.

Bên cạnh đó, xuất bản điện tử đang trở thành điểm sáng đáng chú ý. Năm 2025 có khoảng hơn 5.200 xuất bản phẩm điện tử, với 35 triệu lượt truy cập. Đáng chú ý, 35 trong tổng số 52 nhà xuất bản đã triển khai xuất bản điện tử, chiếm hơn 50%. Những con số này cho thấy quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản đang diễn ra khá mạnh mẽ.

Sự dịch chuyển của môi trường đọc cũng đang đặt ngành xuất bản trước yêu cầu thay đổi. Không chỉ nội dung, phương thức phát hành sách cũng biến chuyển nhanh chóng khi các kênh trực tuyến, thương mại điện tử và mạng xã hội ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc đưa sách đến với độc giả.

Tuy vậy, cùng với sự phát triển của thị trường, ngành xuất bản vẫn phải đối mặt với một vấn đề tồn tại nhiều năm: sách giả, sách lậu. Đây được xem là “căn bệnh” dai dẳng của thị trường sách, gây thiệt hại cho các nhà xuất bản và làm ảnh hưởng tới quyền lợi của tác giả cũng như độc giả.

Tại hội nghị, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thủy nhấn mạnh vai trò của xuất bản trong việc lan tỏa tri thức, định hướng văn hóa đọc và góp phần xây dựng nền tảng văn hóa của xã hội. Trong bối cảnh mới, ngành xuất bản cần tiếp tục đổi mới nội dung, nâng cao chất lượng sách, đồng thời thích ứng với xu thế phát triển của công nghệ và thị trường.

Theo Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên, để nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành xuất bản sẽ bám sát tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trên cơ sở đó, ngành xác định một hướng phát triển dựa trên “bộ tứ trụ cột” gồm: xây dựng hạ tầng tri thức quốc gia; đẩy mạnh chuyển đổi số; phát triển công nghiệp văn hóa; và hoàn thiện thể chế.

Trong định hướng này, xuất bản không chỉ dừng lại ở việc sản xuất sách in truyền thống mà sẽ hướng tới xây dựng hệ sinh thái nội dung đa nền tảng, nơi tri thức được lan tỏa qua nhiều hình thức như sách giấy, sách điện tử, sách nói và các nền tảng học tập số.

Sự chuyển mình đó cho thấy xuất bản đang bước vào một giai đoạn mới. Khi công nghệ làm thay đổi cách tiếp cận tri thức của xã hội, ngành xuất bản buộc phải đổi mới mô hình hoạt động, từ cách sản xuất nội dung đến phương thức phát hành.

Một “kịch bản mới” đang dần hình thành, trong đó chuyển đổi số và hệ sinh thái tri thức đa nền tảng sẽ là những yếu tố quyết định diện mạo của ngành sách trong những năm tới.