Kiến tạo hai cực tăng trưởng phía Bắc

Hai cực tăng trưởng mới

Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1389/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, với mục tiêu đưa Bắc Ninh trở thành đô thị loại I và thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, đồng thời phát triển thành cực tăng trưởng kinh tế của miền Bắc và trung tâm công nghiệp công nghệ cao hàng đầu cả nước.

Quy hoạch đặt mục tiêu đến năm 2040 Bắc Ninh trở thành thành phố có nền kinh tế cân bằng giữa công nghiệp công nghệ cao với dịch vụ, logistics hiện đại; đến năm 2050 trở thành đô thị đáng sống đạt đẳng cấp khu vực châu Á. Tầm nhìn đến năm 2075, đô thị Bắc Ninh có khả năng dung nạp trên 10 triệu dân với hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại.

Vừa qua, phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, các Đề án thành lập TP Quảng Ninh, TP Bắc Ninh trực thuộc Trung ương phải được xem xét trong yêu cầu hình thành các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực quản trị đô thị và tăng cường liên kết vùng. Việc thay đổi địa vị hành chính phải tạo chuyển biến thực chất về năng lực quản trị, hiệu quả huy động nguồn lực và sức lan tỏa phát triển. Cần đánh giá kỹ điều kiện hạ tầng, nguồn lực, chi phí vận hành và tác động đối với Nhân dân, bảo đảm mỗi đề án tạo ra giá trị phát triển mới cho địa phương, vùng và cả nước.

Qua thảo luận, tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đồng ý chủ trương thành lập TP Quảng Ninh và TP Bắc Ninh. Trong đó giao Bộ Chính trị chỉ đạo Đảng ủy Chính phủ căn cứ chủ trương của Trung ương chỉ đạo Chính phủ hoàn thiện Đề án, hồ sơ theo quy định, trình Quốc hội khoá XVI xem xét, quyết định tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Bắc Ninh Nguyễn Hồng Thái, các nghị quyết, kết luận Hội nghị Trung ương 3 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Trung ương đã thống nhất chủ trương thành lập TP Bắc Ninh và công nhận Bắc Ninh là đô thị loại I. Tỉnh đang tập trung hoàn thiện hồ sơ, đề án để trình Quốc hội khóa XVI xem xét, quyết định tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, dự kiến diễn ra trong tháng 8/2026. Đây là cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tư duy lãnh đạo, năng lực quản trị, chất lượng đội ngũ cán bộ và hiệu quả tổ chức thực hiện của tỉnh.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Sơn - Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhìn nhận, cả 2 địa phương trên đều thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Theo số liệu công bố, năm 2025 Quảng Ninh tăng trưởng GRDP 11,89% (cao nhất cả nước), với  quy mô nền kinh tế đạt hơn 368.000 tỷ đồng, tổng thu ngân sách lần đầu đạt 84.500 tỷ đồng, đón hơn 21 triệu lượt khách du lịch. Còn Bắc Ninh tăng trưởng 10,27% (đứng thứ năm cả nước), thu hút 5,73 tỷ USD vốn FDI, chỉ sau TPHCM.

Theo ông Sơn, Quảng Ninh có đặc thù mà không địa phương nào có khi cùng lúc quản trị 5 không gian rất khác nhau đó là: đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản. Định hướng phát triển thành đô thị xanh, thông minh, tái cấu trúc không gian theo mô hình tích hợp 5 yếu tố đó là hướng đi đúng. Trong khi đó, Bắc Ninh được định hướng trở thành trung tâm công nghiệp điện tử, lấy công nghiệp bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo làm trọng tâm; xây dựng hình mẫu thành phố xanh, thông minh, giàu bản sắc văn hóa Kinh Bắc.

Hình thành trục tăng trưởng Hà Nội - Bắc Ninh - Hải Phòng - Quảng Ninh

Hiện cả nước có 7 thành phố trực thuộc Trung ương, gồm: Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Cần Thơ và Đồng Nai. Mới đây, Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 202/NQ-CP ngày 27/7/2026 về hồ sơ Đề án thành lập TP Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Tại Nghị quyết này, Chính phủ quyết nghị thông qua hồ sơ Đề án thành lập TP Quảng Ninh trực thuộc Trung ương theo đề nghị của Bộ Nội vụ tại Tờ trình số 7949/TTr-BNV ngày 24/7/2026. Chính phủ giao Bộ trưởng Bộ Nội vụ thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ ký Tờ trình, Đề án, Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý hồ sơ Đề án thành lập TP Quảng Ninh trực thuộc Trung ương theo ý kiến của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và Đại biểu Quốc hội.

Như vậy, nếu Quảng Ninh và Bắc Ninh trở thành thành phố, cả nước sẽ có 9 thành phố trực thuộc Trung ương, là những cực tăng trưởng lớn của cả nước.

TS Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhận định: Hai thành phố trên sẽ hình thành thêm 2 cực tăng trưởng bổ trợ cho nhau. Theo đó, Bắc Ninh sẽ là công nghiệp, công nghệ xuất khẩu. Còn Quảng Ninh là logistics, du lịch và cửa khẩu. Đặc biệt sẽ tạo thêm hai “đầu tàu” tăng trưởng, không gian kinh tế ở phía Bắc, bên cạnh Hà Nội và Hải Phòng. Từ đó hình thành một trục “động lực rộng lớn”: Hà Nội - Bắc Ninh - Hải Phòng - Quảng Ninh. Trục này hội tụ được các yếu tố về tài chính, công nghệ, công nghiệp, cảng biển, du lịch và thương mại biên giới để đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số của đất nước trong dài hạn.

Theo ông Nam, điều này sẽ giúp nâng vị thế của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu khi Bắc Ninh đảm nhiệm sâu hơn về công nghệ, sản xuất linh kiện điện tử, những sản phẩm có giá trị cao. Còn Quảng Ninh tổ chức thế nào để giảm được chi phí và thời gian đưa hàng hóa ra thị trường thế giới. Như vậy, giá trị đem lại sẽ tăng kim ngạch xuất khẩu, hàng hóa Việt Nam chuyển dần từ gia công sang tạo ra công nghệ, sản phẩm dịch vụ có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Bà Trần Thị Vân - Phó trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Bắc Ninh cho biết, về các tiêu chí, tiêu chuẩn, Bắc Ninh đã đầy đủ các điều kiện để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Điều quan trọng nhất là tới đây sẽ có những bước bứt tốc như thế nào để đóng góp vào sự tăng trưởng của đất nước. “Nếu Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, sẽ có rất nhiều điều kiện thuận lợi. Về vị trí địa lý sẽ giúp “giảm tải” cho Thủ đô Hà Nội trong tăng trưởng khi kết nối vùng tốt hơn. Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ được hưởng lợi từ Luật Phát triển đô thị sẽ được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất tới đây. Từ đó có thêm không gian, lợi thế để phát triển”- bà Vân nói đồng thời chia sẻ thêm, Bắc Ninh đã có tâm thế chuẩn bị điều kiện để lên thành phố từ rất lâu. Theo đó, tỉnh đã chuẩn bị các tiêu chí từ: thu nhập, thu ngân sách, tăng trưởng và phát triển công nghiệp. Đến nay đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí. Từ khi Bắc Ninh và Bắc Giang sáp nhập trở thành Bắc Ninh ngày nay đã tạo không gian phát triển mới toàn diện và bền vững với dư địa về đất đai để phát triển công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao với “mùa nào thức nấy” mang lại giá trị kinh tế cao.

Ông Nguyễn Ngọc Sơn cũng cho rằng, việc Trung ương ban hành Nghị quyết về Đổi mới mô hình phát triển Việt Nam để thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” phải đi kèm chất lượng. Do đó, Quảng Ninh cần tập trung chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”. Bởi Quảng Ninh là trung tâm khai thác than và nhiệt điện lớn nhất cả nước, cần xử lý dứt điểm bài toán hoàn nguyên môi trường sau khai thác.

TS Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam: Gắn kinh tế với quốc phòng - an ninh

Khi Quảng Ninh và Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ mở rộng không gian phát triển. Khu vực được hưởng lợi nhất sẽ là các doanh nghiệp trong nước. Vì 2 thành phố này sẽ tạo ra nhu cầu lớn về công nghiệp hỗ trợ, logistics, xây dựng, du lịch thương mại, công nghệ, công nghiệp dịch vụ phục vụ cho đô thị. Dịch vụ phục vụ đô thị sẽ giải quyết rất nhiều vấn đề về việc làm. Đặc biệt sẽ giúp nâng cao được năng lực quản trị đô thị và đầu tư hạ tầng cho hai địa phương này. Từ đó, tạo nên một hệ thống trục kết nối đường sắt, đường biển, logistics, đô thị thông minh, nhà ở và dịch vụ. Nhưng điều quan trọng còn tăng cường gắn kinh tế với quốc phòng - an ninh. Bởi Bắc Ninh sát Thủ đô Hà Nội, còn Quảng Ninh có cả biên giới đường bộ và đường biển. Sự phát triển của hai cực tăng trưởng mới này sẽ tạo nên vị thế, đảm bảo an ninh kinh tế, tăng cường nội lực cho chuỗi cung ứng của nền kinh tế Việt Nam để “tự chủ về kinh tế”.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Sơn - Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường: Thành phố trực thuộc Trung ương không phải một danh hiệu mà là trách nhiệm lớn trước Nhân dân

Khi có thêm các thành phố trực thuộc Trung ương với thẩm quyền lớn hơn, nguy cơ phân mảnh dữ liệu sẽ tăng lên. Không có dữ liệu liên thông thì không thể quản trị theo lưu vực sông, theo vùng biển, theo vùng kinh tế. Vì vậy, khi phê duyệt các đề án thành lập thành phố trực thuộc Trung ương, cần đặt yêu cầu bắt buộc về kết nối dữ liệu với các nền tảng dùng chung quốc gia, coi đó là một tiêu chí. Bên cạnh đó, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá sau 3 năm đối với các thành phố trực thuộc Trung ương mới thành lập. Không chỉ đo GRDP, mà đo cả chất lượng không khí, chất lượng nước, tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý, tỷ lệ chất thải rắn được xử lý hợp vệ sinh, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đối với dịch vụ công. Bởi thành phố trực thuộc Trung ương không phải một danh hiệu, mà là một trách nhiệm lớn hơn trước nhân dân.