Ký ức người lính giữa 'Lò vôi thế kỷ'

Những địa danh khắc vào ký ức

Trong ký ức của cựu chiến binh Đỗ Viết Chung, Vị Xuyên hiện lên qua những địa danh: 1800A, 1800B, đồi Tranh, 400, 685, 772, 1509… Mỗi cái tên gắn với một trận đánh, một chặng đường hành quân và máu xương của đồng đội trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc.

Gặp chúng tôi, người cựu chiến binh chậm rãi lần giở ký ức của gần nửa thế kỷ trước. Năm 1977, đơn vị ông lên km25 Lao Chải, Vị Xuyên làm đường. Đến năm 1978, đơn vị chuyển trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Từ năm 1979, những người lính thực sự bước vào cuộc chiến khốc liệt trên mặt trận Vị Xuyên.

Ngày 23/2/1979, đơn vị ông tổ chức đánh cao điểm 1900B. Sau khi tập kích, đến khoảng 9 giờ sáng, đơn vị hoàn thành nhiệm vụ nhưng không giữ được điểm cao do lực lượng và hỏa lực địch vượt trội, buộc phải rút quân.

Ngày 11/3/1979, đơn vị tiếp tục tổ chức phòng ngự tại khu vực đồi Tranh, địch ồ ạt mở cuộc tiến công vào điểm cao, 6 người lính đã nằm lại. Với người ngoài cuộc, đó có thể chỉ là những con số trong lịch sử. Nhưng với ông Chung, sau mỗi con số là một gương mặt, một người đồng đội từng ăn chung bữa cơm, ngủ chung hầm và cùng đi qua những ngày sự sống, cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc.

Trong các trận chiến đấu năm 1979, ông Chung từng sử dụng súng B41, liên tiếp bắn 6 quả đạn, phá 3 khẩu đại liên của đối phương. Sau đó, ông được cử đi báo công và học lớp quân chính tại Quân khu 2 trong một năm.

Hoàn thành khóa học, ông tiếp tục trở về Vị Xuyên. Những năm 1980, 1981, giữa những trận đánh, đơn vị củng cố công sự, xây dựng hệ thống hầm, hào kiên cố. Đến năm 1982, ông được điều động về C12, đảm nhiệm các cương vị từ C phó đến C Trưởng, và rồi Vị Xuyên lại bước vào một trong những thời điểm khốc liệt nhất.

Ngày 28/4/1984, đơn vị ông được tăng cường chi viện cho lực lượng chiến đấu tại các cao điểm 1509 và 772. Sau đó, ông chỉ huy hai khẩu cối cơ động về khu vực hang Lằng Lò, rồi đưa lên trận địa trong đêm.

Sáng 29/4, quân địch liên tiếp tiến công vào khu vực bình độ 300, 400. Phát hiện đối phương chủ yếu từ hướng 772 đi xuống theo một con đường độc đạo, ông Chung chọn mỏm đá làm đài quan sát, trực tiếp hiệu chỉnh và chỉ huy hai khẩu cối bắn chi viện từ khoảng cách 1.300-1.400m.

Khi ấy, 12 cán bộ, chiến sĩ phục vụ hai khẩu cối đã đói khát gần hai ngày vì mất tiếp tế, thông tin liên lạc cũng bị gián đoạn. Giữa cái nóng và khói súng, có thời điểm anh em chỉ mặc quần đùi, áo lót, thay nhau bám trận địa. Đạn cối liên tục dội xuống hướng tiến công, buộc đối phương phải rút lui.

Đến khoảng 16-17 giờ, tiếng súng tạm lắng, cũng là lúc đạn dự trữ gần cạn. Theo ông Chung, hai khẩu cối đã bắn hơn 3.000 quả đạn. Sau trận đánh, hai tai ông gần như “điếc đặc”. “Nếu để lộ trận địa, chỉ cần vài quả pháo bắn trúng thì có thể không còn ai trở về”, ông nhớ lại.

Trong trận chiến ấy, các đồng đội Lâm Xuân Hiển, Trần Văn An, Hoàng Cương, Tạ Đình Xuyên, Nguyễn Xuân Hòa, Ngô Văn Thành đã anh dũng hy sinh và nằm lại nơi đá núi Vị Xuyên.

Trăn trở về những đồng đội còn nằm lại

Mặt trận Vị Xuyên từng được ví như “Lò vôi thế kỷ”. Bom đạn cày xới, làm nhiều núi đá vỡ vụn, trắng xóa. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh để giữ từng điểm cao, mỏm đá, từng tấc đất biên cương. Đến nay, hài cốt của nhiều liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy. Ông Chung cho biết, riêng đơn vị của ông còn 6 người nằm lại trên các điểm cao.

Nhiều lần, ông cùng đồng đội và thân nhân liệt sĩ băng rừng, vượt núi đá trở lại chiến trường xưa tìm kiếm. Họ đã xác định được vị trí nghi là căn hầm nơi các chiến sĩ bị vùi lấp, nhưng chưa thể khai quật vì địa hình quá hiểm trở, hầm sâu, cần có phương tiện cơ giới và lực lượng chuyên môn.

Hơn bốn mươi năm trôi qua, những người lính năm xưa giờ đều đã đi qua tuổi trẻ. Người trở về với thương tật trên cơ thể, người mang theo những ký ức không thể nguôi ngoai. Với ông Chung, cuộc chiến dường như chưa bao giờ thực sự khép lại, bởi ở đâu đó giữa những vách đá, khe sâu vẫn còn những đồng đội đã nằm xuống khi mới ngoài đôi mươi.

Từ năm 1979 đến năm 1989, ông Chung dành trọn 11 năm tuổi trẻ bám trụ nơi biên cương. Trở về đời thường, ông là thương binh hạng 4/4, bệnh binh hạng 3/4; được trao tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhì, hạng Ba và Huy hiệu 45 năm tuổi Đảng.

Nhưng khi nhắc lại những năm tháng chiến đấu, ông hiếm khi nói nhiều về bản thân. Những chiến công chỉ được kể ngắn gọn, còn tên tuổi đồng đội lại hiện lên rõ ràng trong từng câu chuyện.

Ánh mắt người cựu chiến binh chùng xuống khi nhắc đến 6 đồng đội chưa trở về. Câu hỏi “Các anh đang nằm ở đâu giữa điệp trùng núi đá Vị Xuyên?” vẫn đeo đẳng ông suốt nhiều năm. Bởi với những người trở về từ chiến tranh, cuộc chiến chỉ thực sự khép lại khi người đồng đội cuối cùng được tìm thấy, được gọi đúng tên và trở về với quê hương, gia đình.

Cựu chiến binh Nguyễn Văn Hiếu (67 tuổi, xã Kim Phú, Tuyên Quang) - người cùng ông Chung chiến đấu ở chiến trường Vị Xuyên chia sẻ:  sau chiến tranh, ông đã 9 lần trở lại khu vực đó để tìm đồng đội. Có lần đi cùng gia đình liệt sĩ, có lần đi cùng lực lượng tìm kiếm, có lần trở lại với những người từng chiến đấu cùng mình. Nhưng vẫn chưa thể đưa được đồng đội trở về.

Bà Ngô Thị Thanh (63 tuổi, Việt Trì, Phú Thọ) là em gái liệt sĩ Ngô Văn Thành cho biết, anh trai bà hy sinh khi đó chưa lấy vợ. Các đồng đội, Hội Cựu chiến binh và gia đình đã nhiều năm tìm kiếm nhưng chưa có kết quả. “Điều gia đình mong mỏi nhất suốt 42 năm qua là tìm được hài cốt của anh; gia đình chỉ ước một ngày có thể biết anh đang nằm ở đâu để đón anh trở về quê hương, về với gia đình. Dù biết gian nan, gia đình tôi luôn mong muốn tìm thấy và đón anh trở về…” bà Thanh nghẹn ngào.

Trao đổi với phóng viên Báo Đại đoàn kết, Trung tá Hoàng Vũ Dũng - Đội phó Đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, danh sách 6 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt đã có trong hồ sơ tìm kiếm.

Lực lượng tìm kiếm đã cùng các nhân chứng là đồng đội cùng chiến đấu xác nhận, đánh dấu vị trí; vị trí hầm bị sập nghi có hài cốt liệt sĩ ở vị trí cao, hiểm trở, không thể tìm kiếm bằng thủ công. Đội tìm kiếm đang tiến hành làm đường lên, khi nào xong sẽ đưa máy móc cơ giới lên để tiến hành đào bới tìm kiếm, tuy nhiên chưa thể chắc chắn.