'Làm mới' văn hoá Việt trong kỷ nguyên số

Toàn cầu hoá và chuyển đổi số đang biến văn hoá thành một nguồn lực cạnh tranh giữa các quốc gia. Nhiều nước như Nhật Bản, Hàn Quốc đã tận dụng hiệu quả công nghiệp sáng tạo để xây dựng “sức mạnh mềm”. Trước xu thế này, Việt Nam cần tìm cách đưa văn hoá dân tộc đến gần hơn với giới trẻ và quảng bá ra thế giới bằng những hình thức hấp dẫn hơn.

Từ nhu cầu đó, một làn sóng khởi nghiệp sáng tạo dựa trên chất liệu văn hoá dân tộc đang dần hình thành. Thay vì khai thác những ý tưởng xa rời bối cảnh bản địa, nhiều nhóm sáng tạo trẻ lựa chọn quay về với chính “kho tư liệu sống” của dân tộc từ truyền thuyết, tín ngưỡng đến đời sống thường nhật nhằm xây dựng sản phẩm mang dấu ấn riêng.

Khi người trẻ kể lại câu chuyện dân tộc bằng phương thức mới

Trong lĩnh vực hoạt hình, nhiều studio trẻ theo đuổi hướng đi dài hơi với các dự án lấy cảm hứng từ văn hoá dân gian, kết hợp công nghệ 3D hiện đại. Những hình tượng như linh thú, thần thoại hay triết lý nhân quả được tái hiện theo cách mới, phù hợp với thị hiếu khán giả đương đại.

Trong lĩnh vực truyện tranh và xuất bản, một số mô hình phát hành mới đang cho thấy cách tiếp cận linh hoạt và phù hợp hơn với thị trường. Tiêu biểu với Comicola – một nền tảng không chỉ dừng lại ở vai trò xuất bản, mà còn đóng vai trò kết nối và hỗ trợ các nhà sáng tạo trẻ. Thông qua hình thức gây quỹ cộng đồng, Comicola giúp các tác giả vừa kiểm chứng nhu cầu thị trường, vừa giảm áp lực tài chính trước khi sản xuất. Đây được xem là một hướng đi tiêu biểu cho cách thế hệ trẻ đang “làm mới” ngành xuất bản bằng tư duy công nghệ và kinh tế sáng tạo.

Cơ hội lớn nhưng không ít rào cản

Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tích cực, khởi nghiệp văn hoá vẫn là một lĩnh vực đầy thách thức. Trước hết là rào cản về nguồn lực. So với các ngành khác, sản phẩm văn hoá đòi hỏi thời gian phát triển dài, chi phí cao nhưng rủi ro lớn, khiến nhiều nhà đầu tư còn dè dặt. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt chính sách hỗ trợ chuyên biệt cũng khiến các startup khó tiếp cận nguồn vốn và môi trường phát triển phù hợp.

Một vấn đề khác không kém phần quan trọng là bài toán cân bằng giữa sáng tạo và tính nguyên bản. Theo anh Lê Doãn Đăng Khoa – nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành nhà phát hành game Rare Reversee, việc chuyển thể chất liệu văn hoá vào game không đơn thuần là kể lại câu chuyện, mà phải được thể hiện thông qua cách chơi. Điều này đòi hỏi quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng, thử nghiệm nhiều lần và liên tục điều chỉnh để đảm bảo cốt truyện hợp lý, hấp dẫn. “Có những ý tưởng phải làm lại nhiều lần mới đạt được sự cân bằng giữa yếu tố giải trí và tính chính xác”, anh chia sẻ. Vì vậy, nếu thiếu nền tảng nghiên cứu vững chắc, việc khai thác chất liệu truyền thống có thể dẫn đến những sai lệch gây tranh cãi, thậm chí làm mất đi giá trị cốt lõi.

Con đường để văn hoá Việt vươn xa

Để xây dựng một nền văn hoá khởi nghiệp sáng tạo vững chắc, theo TS. Đàm Quang Thắng - Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia - VSMA đã đưa ra sáu trụ cột chính sách và tổ chức mà địa phương và các cơ sở giáo dục có thể tham khảo. Đó là: công nghệ và dữ liệu làm nền tảng chuyển đổi; con người với kỹ năng đa dạng và tư duy mở; tổ chức với mô hình quản trị linh hoạt và minh bạch; hệ sinh thái với các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm và huấn luyện viên chất lượng cao; cơ chế chính sách và ưu đãi R&D; và mạng lưới tri thức kết nối trường học - doanh nghiệp cùng nhiều hoạt động lan tỏa văn hoá khởi nghiệp. Ông nhấn mạnh: “Văn hoá khởi nghiệp sáng tạo không tự nhiên hình thành mà bắt đầu từ từng con người, từng doanh nghiệp, từng chính sách và cả những hành động nhỏ mỗi ngày. Khi nền văn hoá ấy đủ mạnh, hệ sinh thái có thể đi nhanh hơn, xa hơn và bền vững hơn”.

Trong bối cảnh đó, có thể thấy khởi nghiệp sáng tạo không chỉ mở ra cơ hội phát triển kinh tế, mà còn góp phần định hình lại cách văn hoá Việt hiện diện trong đời sống đương đại. Khi được kể lại bằng ngôn ngữ của công nghệ và thị trường, những giá trị truyền thống không còn bị “đóng khung”, mà trở nên sống động, gần gũi và dễ lan tỏa hơn đến thế hệ trẻ cũng như bạn bè quốc tế.

Con đường để văn hoá Việt vươn xa vì thế không chỉ nằm ở việc bảo tồn, mà còn ở khả năng thích ứng và tái tạo. Với tư duy mới, sự chủ động học hỏi và tinh thần dấn thân, thế hệ trẻ đang từng bước biến văn hóa thành nguồn lực nội sinh cho phát triển. Nếu được hỗ trợ đúng hướng, những nỗ lực này sẽ không chỉ giúp giữ gìn bản sắc dân tộc, mà còn góp phần đưa văn hoá Việt khẳng định vị thế trên bản đồ sáng tạo toàn cầu.