Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam: Bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững - Bài cuối: Đánh thức “mỏ vàng” du lịch từ cơ chế mới

Chưa khai thác hết tiềm năng, lợi thế

Hiếm có điểm đến nào tại Việt Nam hội tụ đầy đủ những điều kiện để phát triển du lịch văn hóa như Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam. Trên diện tích hơn 1.500 ha, nơi đây tái hiện không gian kiến trúc, phong tục, tập quán và đời sống của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam. Đặc biệt, sự hiện diện thường xuyên của 16 cộng đồng dân tộc đang trực tiếp sinh sống, thực hành và giới thiệu văn hóa đã tạo nên một "bảo tàng sống" độc đáo, nơi di sản không chỉ được trưng bày mà còn hiện diện trong đời sống hằng ngày.

Ông Trần Tuấn Huy, Trưởng phòng Marketing Công ty Lữ hành Hà Nội (Hanoitourist) nhận định: Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam là điểm đến có lợi thế đặc biệt, không nơi nào trong cả nước có được. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang quan tâm thúc đẩy phát triển kinh tế gắn với phát huy giá trị văn hóa, Làng Văn hóa càng có nhiều dư địa để bứt phá.

Theo ông Huy, đây là địa điểm duy nhất quy tụ không gian văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam, nơi hội tụ những giá trị đặc sắc về phong tục, tập quán, kiến trúc, đời sống và con người của các vùng, miền. Chỉ với một hành trình đến Làng Văn hóa, du khách có thể khám phá bức tranh đa dạng về bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Bên cạnh đó, Hà Nội là trung tâm du lịch lớn của khu vực phía Bắc với lượng khách trong nước và quốc tế đông đảo. Nếu được đầu tư bài bản và kết nối hiệu quả với hệ thống sản phẩm du lịch của Thủ đô, Làng Văn hóa hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn đối với cả khách nội địa và khách quốc tế.

Quan điểm này cũng được ông Vũ Văn Tuyên, Giám đốc Công ty Du lịch Travelogy Việt Nam, chia sẻ. Theo ông, đây không chỉ là một điểm tham quan, mà là nơi duy nhất ở Việt Nam hội tụ và giới thiệu giá trị văn hóa của 54 dân tộc anh em. Đây là nguồn tài nguyên rất hiếm có, mang tầm quốc gia và có sức hấp dẫn đối với khách quốc tế, bởi chỉ trong một hành trình ngắn, du khách có thể tiếp cận sự đa dạng văn hóa của cả Việt Nam.

Ông Tuyên cho rằng, lợi thế lớn nhất của Làng không nằm ở những công trình kiến trúc truyền thống mà ở khả năng phát triển thành một "bảo tàng sống". Nếu được đầu tư đúng hướng, nơi đây có thể tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa, nghề thủ công, nghệ thuật dân gian, ẩm thực, lễ hội, thể thao ngoài trời, giáo dục di sản và kinh tế đêm diễn ra quanh năm. Khi đó, du khách không chỉ đến để tham quan mà còn được trực tiếp trải nghiệm, tương tác và hòa mình vào không gian văn hóa.

Xu hướng du lịch hiện nay cũng đang chuyển mạnh từ tham quan đơn thuần sang trải nghiệm và khám phá văn hóa bản địa. Đây chính là lợi thế nổi trội của Làng Văn hóa khi du khách có cơ hội gặp gỡ nghệ nhân, tham gia các lễ hội truyền thống, trải nghiệm nghề thủ công, thưởng thức ẩm thực và tìm hiểu đời sống của các cộng đồng dân tộc ngay tại không gian sinh hoạt của họ.

Đặc biệt, sau khi được chuyển giao về UBND TP Hà Nội quản lý, Làng Văn hóa có thêm điều kiện để kết nối với hệ thống quảng bá, xúc tiến du lịch của Thủ đô, mở rộng liên kết với các tuyến, điểm du lịch phía Tây Hà Nội thay vì hoạt động tương đối độc lập như trước.

Là đơn vị trực thuộc UBND TP Hà Nội và được giao nghiên cứu, phát triển sản phẩm du lịch tại Làng Văn hóa, Hanoitourist đã nhiều lần khảo sát thực tế. Theo ông Trần Tuấn Huy, qua khảo sát, đơn vị nhận thấy Làng Văn hóa giống như một "viên ngọc thô" giàu tiềm năng nhưng vẫn chưa được khai thác tương xứng. Hoạt động tổ chức và vận hành còn thiếu đồng bộ, chưa hình thành quy trình khai thác chuyên nghiệp, khiến trải nghiệm của du khách chưa thực sự trọn vẹn, thời gian lưu trú ngắn và tỷ lệ khách quay trở lại còn hạn chế.

Cần cơ chế mở để đánh thức “mỏ vàng” văn hóa

Dù được đánh giá có tiềm năng lớn, nhiều doanh nghiệp lữ hành cho rằng Làng Văn hóa vẫn chưa thực sự trở thành điểm đến có sức hút trong các chương trình tour. Nguyên nhân trước hết nằm ở hệ thống dịch vụ còn thiếu đồng bộ. Các sản phẩm trải nghiệm chưa đủ phong phú để giữ chân du khách dài ngày; các hoạt động về đêm gần như chưa được khai thác; dịch vụ lưu trú, mua sắm, ẩm thực và vui chơi giải trí còn hạn chế. Vì vậy, phần lớn các chương trình hiện nay chỉ đưa khách tham quan trong vài giờ rồi tiếp tục di chuyển đến điểm đến khác.

Theo ông Vũ Văn Tuyên, điều Làng Văn hoá cần lúc này không phải là xây dựng thêm thật nhiều công trình mà là tạo ra các sản phẩm du lịch có chiều sâu.

Trong giai đoạn tới, Làng Văn hóa nên được phát triển theo mô hình "Công viên văn hóa sống", nơi văn hóa, du lịch, giáo dục, thể thao và giải trí được tích hợp trong cùng một không gian. Ban ngày tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa, giáo dục di sản, thể thao ngoài trời; buổi tối phát triển lễ hội ánh sáng, biểu diễn nghệ thuật, chợ đêm, không gian ẩm thực và các hoạt động giải trí. Đồng thời, cần tăng cường kết nối Làng với Ba Vì, Sơn Tây, Đường Lâm và hồ Đồng Mô để hình thành các chương trình du lịch kéo dài từ hai đến ba ngày, thay vì chỉ là điểm dừng chân ngắn.

"Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở tài nguyên hay khoảng cách địa lý, mà ở tư duy khai thác. Nếu chuyển từ tư duy quản lý một cơ sở văn hóa sang tư duy quản trị một điểm đến du lịch hiện đại, có sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng, thì Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trong những điểm đến văn hóa hấp dẫn nhất của Hà Nội và của cả nước", ông Tuyên nói.

Còn ông Trần Tuấn Huy cho rằng, cùng với việc hoàn thiện hạ tầng và sản phẩm du lịch, điều các doanh nghiệp mong đợi nhất hiện nay là một cơ chế đủ thông thoáng để khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư. Theo ông, UBND thành phố Hà Nội cần sớm ban hành các chính sách ưu đãi về thuế, tạo điều kiện thuận lợi trong công tác khảo sát, tiếp cận và triển khai dự án. Khi doanh nghiệp có cơ hội đồng hành ngay từ khâu xây dựng sản phẩm, Làng Văn hóa sẽ có thêm nguồn lực để khai thác hiệu quả tiềm năng, từng bước trở thành điểm nhấn trong hệ sinh thái du lịch của Thủ đô.

Việc chuyển giao về UBND thành phố Hà Nội vì thế không chỉ mang ý nghĩa thay đổi cơ quan quản lý mà còn mở ra cơ hội đưa Làng Văn hóa trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch của Thủ đô. Khi được kết nối hiệu quả với các điểm đến của khu vực phía Tây như Ba Vì, Thành cổ Sơn Tây, làng cổ Đường Lâm hay hồ Đồng Mô, Làng Văn hóa hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn trong hành trình khám phá Hà Nội, nơi du khách được trải nghiệm trọn vẹn bản sắc văn hóa Việt Nam.

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Làng Văn hóa trở thành trung tâm văn hóa, du lịch và vui chơi giải trí quy mô quốc gia, bà Ngô Thị Hồng Thắm, Giám đốc Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam cho rằng, trước hết cần hoàn thiện quy hoạch và cơ chế quản lý phù hợp nhằm phát huy hiệu quả toàn bộ tiềm năng của Làng; đồng thời ưu tiên đầu tư hạ tầng kết nối, hệ thống dịch vụ, khu du lịch và vui chơi giải trí theo quy hoạch.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút các nguồn lực xã hội, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có năng lực tham gia đầu tư, khai thác các khu chức năng ngoài ngân sách. Song song với phát triển du lịch, cần tiếp tục duy trì nguồn lực dành cho công tác bảo tồn và phát huy văn hóa của cộng đồng các dân tộc, bởi đây là giá trị cốt lõi và cũng là nền tảng để Làng phát triển bền vững.

"Với sự quan tâm và chỉ đạo quyết liệt của Thành ủy, HĐND, UBND TP Hà Nội và sự phối hợp của các bộ, ngành, các địa phương trong cả nước, Làng Văn hóa sẽ từng bước trở thành trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc của Thủ đô và mang tầm quốc gia, quốc tế", bà Thắm nói.

Khi nguồn lực của Nhà nước được kết hợp với sự năng động của doanh nghiệp và giá trị văn hóa do chính cộng đồng các dân tộc gìn giữ, Làng Văn hóa sẽ có điều kiện vượt qua vai trò của một điểm tham quan đơn lẻ để trở thành trung tâm văn hóa - du lịch đặc sắc của Thủ đô, đồng thời là biểu tượng sinh động cho sự đa dạng trong nền văn hóa Việt Nam.