Lấp đầy những khoảng trống để người dân vùng cao không tái nghèo

Đầu tư cho con người, thu hẹp những thiếu hụt

Một hộ gia đình có thể vượt qua ngưỡng thu nhập để ra khỏi diện nghèo, nhưng nếu trẻ em phải bỏ học, người dân không có điều kiện tiếp cận y tế, trẻ nhỏ thiếu dinh dưỡng hoặc gia đình thiếu nước sinh hoạt hợp vệ sinh, nguy cơ tái nghèo vẫn luôn hiện hữu. Bởi vậy, giảm nghèo đa chiều không chỉ được đo bằng số hộ nghèo giảm bao nhiêu, mà còn được nhìn từ những thay đổi trong đời sống và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân.

Ở Thanh Hóa, trên 98,4% trẻ em thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo đi học đúng độ tuổi. Đây là một kết quả có ý nghĩa đặc biệt tại những địa bàn còn nhiều khó khăn, bởi duy trì việc học của trẻ em chính là cách tạo ra cơ hội thoát nghèo cho cả một thế hệ. Trong 5 năm qua, thực hiện chính sách hỗ trợ học sinh và trường phổ thông ở xã, thôn đặc biệt khó khăn theo Nghị định 116/2016/NĐ-CP, tổng nguồn vốn được giao là 244,606 tỷ đồng. Qua 4 năm thực hiện, có 44.744 lượt học sinh được hỗ trợ 6.648.417 kg gạo; 42.744 lượt học sinh được hỗ trợ tiền ăn với kinh phí hơn 172,917 tỷ đồng; 29.704 lượt học sinh được hỗ trợ tiền ở với kinh phí hơn 30,699 tỷ đồng.

Cùng với đó, chính sách miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập tiếp tục được triển khai. Giai đoạn 2021-2025, có 62.965 lượt học sinh được miễn, giảm học phí, với tổng kinh phí 27,986 tỷ đồng; 37.592 lượt học sinh được hỗ trợ chi phí học tập, với tổng kinh phí 49,142 tỷ đồng. Chính sách giáo dục đối với học sinh khuyết tật cũng hỗ trợ 1.100 lượt học sinh, với tổng kinh phí 14,36 tỷ đồng.

Những con số ấy cho thấy, với học sinh ở vùng khó khăn, việc giảm nghèo không chỉ bắt đầu từ việc hỗ trợ gia đình có thêm thu nhập, mà còn từ việc giữ các em ở lại trường, giảm bớt gánh nặng chi phí học tập và tạo điều kiện để các em tiếp tục con đường học hành. Bởi một đứa trẻ được học tập đầy đủ hôm nay sẽ có thêm cơ hội tìm kiếm một công việc tốt hơn trong tương lai; ngược lại, nếu nghèo đói khiến trẻ em phải bỏ học, vòng luẩn quẩn của nghèo có thể tiếp tục kéo dài sang thế hệ sau.

Cùng với giáo dục, y tế là một “tấm lưới” quan trọng để bảo vệ thành quả giảm nghèo. Tại Thanh Hóa, 100% người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo được hỗ trợ tham gia bảo hiểm y tế, trong đó, hộ nghèo được hỗ trợ 100% mức đóng, hộ cận nghèo được hỗ trợ từ 70% mức đóng trở lên. Ngoài ra, tỉnh còn hỗ trợ thêm cho hộ cận nghèo từ 15-20% mức đóng bảo hiểm y tế từ ngân sách tỉnh.

Giảm nghèo đa chiều cũng được đặt trong mối liên hệ với cải thiện dinh dưỡng, nhất là đối với trẻ em. Giai đoạn 2023-2025, tổng nguồn vốn Trung ương giao thực hiện các hoạt động cải thiện dinh dưỡng trên địa bàn tỉnh là 48,054 tỷ đồng. Từ nguồn lực này, ngành y tế và các địa phương đã triển khai tập huấn chuyên môn, điều tra, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và tăng cường các can thiệp trực tiếp cho bà mẹ, trẻ em thuộc hộ nghèo, cận nghèo và vùng đặc biệt khó khăn.

Riêng giai đoạn 2023-2024, đã có 2.435 trẻ dưới 5 tuổi được bổ sung đa vi chất dinh dưỡng; 19.581 bà mẹ có con dưới 5 tuổi và bà mẹ mang thai được tư vấn dinh dưỡng; 20.896 phụ nữ có thai được bổ sung đa vi chất dinh dưỡng; 895 trẻ được theo dõi, quản lý suy dinh dưỡng cấp tính tại cộng đồng. Ngoài ra, 2.753 trẻ từ 5 đến dưới 16 tuổi được bổ sung vi chất dinh dưỡng và 53.248 trẻ em từ 5 đến dưới 16 tuổi được tư vấn dinh dưỡng. Theo báo cáo, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em dưới 16 tuổi tại các huyện nghèo cũ, các xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo còn 19,1%. Trên 85% hộ nghèo, hộ cận nghèo sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; trên 70% sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh.

Tạo “sức chống chịu” để không quay lại cảnh nghèo

Ranh giới giữa nghèo và không nghèo ở những địa bàn khó khăn đôi khi rất mong manh. Một trận ốm kéo dài, một đứa trẻ phải bỏ học hay một biến cố bất ngờ có thể khiến những thành quả tích lũy trong nhiều năm bị đảo ngược. Vì vậy, mục tiêu sâu xa của giảm nghèo bền vững không chỉ là đưa một hộ gia đình ra khỏi danh sách hộ nghèo, mà phải giúp họ có đủ năng lực và điều kiện để không rơi trở lại cảnh nghèo khi gặp biến cố.

Đó cũng là lý do các chính sách giảm nghèo ngày càng được triển khai theo hướng đồng bộ, giảm nhiều chiều thiếu hụt cùng lúc. Theo báo cáo, tỷ lệ người lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người lao động thuộc vùng nghèo, vùng khó khăn tại Thanh Hóa qua đào tạo đạt 74%, trong đó tỷ lệ có bằng cấp, chứng chỉ đạt 29,5%; 100% người lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo có nhu cầu được hỗ trợ đào tạo kỹ năng nghề phù hợp.

Theo số liệu thống kê, tổng nguồn vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 trên địa bàn tỉnh đạt hơn 4.000 tỷ đồng. Nguồn lực được phân bổ cho 7 nhóm dự án lớn, trong đó bên cạnh các chương trình đầu tư, hỗ trợ trực tiếp còn có những hợp phần dành cho phát triển giáo dục nghề nghiệp, việc làm bền vững, truyền thông, giám sát và nâng cao năng lực cán bộ cơ sở.

Tác động của quá trình này thể hiện qua kết quả giảm nghèo tại các địa bàn khó khăn. Tổng tỷ lệ nghèo đa chiều tại các huyện nghèo cũ giảm từ 68,4% ở đầu giai đoạn xuống còn 33,77% vào cuối năm 2024. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 32,88% xuống còn 11,88%; hộ cận nghèo giảm từ 35,52% xuống còn 21,89%. Số hộ nghèo và cận nghèo tại các huyện nghèo giảm từ 61.550 hộ xuống còn 31.231 hộ, giảm 30.319 hộ, tương đương 49,3% so với đầu năm 2022.

Ở quy mô toàn tỉnh, giai đoạn 2022-2024, tỷ lệ hộ nghèo giảm 4,76%, bình quân mỗi năm giảm 1,58%, vượt mục tiêu đề ra. Riêng năm 2024, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 3,52% xuống còn 2,02%; tỷ lệ hộ cận nghèo giảm từ 5,57% xuống còn 4,5%. Tỷ lệ hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số giảm từ 14,75% xuống còn 8,32%; tại các huyện nghèo, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 21,32% xuống còn 12,29%.

Ông Lê Bá Lương - Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường) tỉnh Thanh Hóa đánh giá, việc thực hiện hiệu quả các dự án, tiểu dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 đã góp phần quan trọng vào công tác giảm nghèo của địa phương. Theo ông Lương, thời gian, cần tăng cường bám sát cơ sở, tuyên truyền để người dân hiểu rõ các chính sách giảm nghèo; phối hợp với các sở, ngành, địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát, hướng dẫn triển khai chương trình trong quá trình hoạt động chính quyền hai cấp, đồng thời tham mưu xây dựng kế hoạch thực hiện hiệu quả công tác giảm nghèo giai đoạn 2026-2030.

Từ những kết quả đạt được cho thấy, giảm nghèo ở Thanh Hóa đang từng bước chuyển từ mục tiêu “giảm số hộ nghèo” sang nâng cao khả năng tự đứng vững của người dân. Một đứa trẻ được giữ lại trường học, một người lao động có thêm kỹ năng, một gia đình được bảo vệ trước rủi ro bệnh tật hay một em nhỏ được cải thiện dinh dưỡng đều là những bước tiến trên hành trình ấy.