Lễ Vía Ông Nhà Lớn Long Sơn - Sức sống của một không gian văn hóa hàng trăm năm tuổi
Những ngày đầu tháng 4, hàng chục nghìn người đổ về xã đảo Long Sơn (TP Hồ Chí Minh) dự lễ Vía Ông – một trong những sinh hoạt tín ngưỡng đặc sắc bậc nhất Nam bộ. Không chỉ là dịp tưởng nhớ người khai phá vùng đất, lễ hội còn cho thấy sức sống bền bỉ của một không gian văn hóa, là nơi nếp sống nhân văn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Lễ vía Ông – dòng chảy tín ngưỡng giữa đời sống hiện đại
Từ ngày 4 đến 7/4 (tức 18 – 20 tháng 2 âm lịch), không khí tại Nhà Lớn Long Sơn luôn rộn ràng, nhộn nhịp. Đây là thời điểm diễn ra lễ kính Vía Ông, hay còn gọi là lễ Vía Ông Trần đã thu hút hàng chục nghìn lượt khách thập phương.
Ngay từ sáng sớm, dòng người từ nhiều tỉnh, thành như An Giang, Cần Thơ, Đồng Tháp, Tây Ninh,… cùng cư dân TP Hồ Chí Minh đã đổ về đảo Long Sơn (xã Long Sơn, TP Hồ Chí Minh) để dâng hương, chiêm bái. Trong khuôn viên rộng lớn của di tích, hàng nghìn người dân địa phương tất bật chuẩn bị lễ vật, nấu ăn, đón khách.
Theo truyền thống, lễ Vía Ông diễn ra trang trọng với các nghi thức cúng chay. Xôi, chè, bánh trái, hoa quả được chuẩn bị chu đáo, thể hiện lòng thành kính với ông Lê Văn Mưu, là người có công khai hoang, lập ấp và sáng lập Đạo Ông Trần. Khách hành hương đến đây không chỉ được tham dự nghi lễ mà còn được bố trí chỗ nghỉ, ăn uống miễn phí.
Điểm đặc biệt của lễ hội là tinh thần “công quả”. Hơn 1.000 người dân tham gia phục vụ theo từng phiên, đảm nhiệm các công việc từ nấu ăn, dọn dẹp đến hướng dẫn khách. Không khí vì thế vừa trang nghiêm vừa ấm cúng, như một đại gia đình.
Trong khuôn khổ lễ vía, nhiều hoạt động truyền thống được duy trì: Gói bánh ú, bánh ít, bánh quy, viết liễn, trang trí khánh tiết… Những món ăn chay giản dị nhưng mang ý nghĩa sâu sắc, như bánh quy tượng trưng cho sự đoàn kết, gắn bó cộng đồng, là điều mà ông Trần luôn đề cao.
Đặc biệt, hoạt động viết liễn thu hút sự chú ý của du khách. Hình ảnh các “ông đồ” mặc áo bà ba đen, đầu vấn khăn, tỉ mỉ viết từng nét chữ Nôm trên nền giấy đỏ gợi lại không gian văn hóa xưa. Nội dung các câu đối chủ yếu là lời răn dạy về “nhân, lễ, nghĩa, trí, tín”, hướng con người đến lối sống thiện lành.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ Vía Ông còn là dịp kết nối cộng đồng. Người dân Long Sơn, dù làm nghề gì, ở đâu, đến kỳ lễ đều trở về góp sức. Sự gắn kết ấy tạo nên sức sống bền bỉ cho lễ hội, giúp nó tồn tại và phát triển qua hơn một thế kỷ.
Gìn giữ di sản Nhà Lớn Long Sơn
Ít nơi nào như Long Sơn, nơi một di tích không chỉ tồn tại như công trình kiến trúc mà còn là trung tâm của cả một lối sống. Nhà Lớn Long Sơn được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia từ năm 1991 là minh chứng rõ nét.
Quần thể này được xây dựng từ đầu thế kỷ 20 trên diện tích hơn 20.000 m², gồm nhiều hạng mục như đền thờ, nhà hội, trường học, nhà chợ… Các công trình không tuân theo một quy hoạch đối xứng, mà xen kẽ, nối tiếp nhau, tạo nên bố cục độc đáo, phá vỡ những quy chuẩn kiến trúc đương thời.
Bên trong, hàng chục tủ thờ gỗ lim cẩn xà cừ, bộ bàn ghế “bát tiên”, tranh kính vẽ ngược… vẫn được bảo tồn nguyên vẹn. Những hiện vật này không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn phản ánh đời sống tinh thần của cư dân Nam bộ xưa.
Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của Nhà Lớn không nằm ở kiến trúc, mà ở nếp sống được duy trì qua nhiều thế hệ. Đạo Ông Trần – với triết lý “Nhân - Lễ - Nghĩa - Trí - Tín” đã thấm sâu vào từng sinh hoạt thường ngày của người dân.
Từ bữa ăn thanh đạm, cách cưới hỏi giản đơn đến cách ứng xử trọng chữ tín, tất cả đều phản ánh một lối sống tiết chế, đề cao nghĩa tình. Người Long Sơn sống không phô trương, coi trọng cộng đồng hơn cá nhân. Tinh thần “một nhà có việc, trăm nhà cùng lo” được thực hành như một nguyên tắc sống.
Ngay cả trong tang lễ, triết lý này cũng thể hiện rõ nét qua tục “đồng quan đồng quách”, tức tục dùng chung quan tài, không phô trương, không phân biệt giàu nghèo. Cái chết vì thế trở nên nhẹ nhàng, bình đẳng, như một sự trở về tự nhiên.
Nhà Lớn cũng là nơi nuôi dưỡng tinh thần hiếu khách. Du khách đến đây luôn được đón tiếp bằng sự chân tình, từ bữa cơm chay đến chỗ nghỉ miễn phí. Không có sự phân biệt giữa người lạ và người quen, ở Nhà Lớn Long Sơn tất cả đều được xem như thành viên của cộng đồng.
Trong bối cảnh hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống dần mai một, việc gìn giữ không gian văn hóa như Nhà Lớn Long Sơn càng trở nên ý nghĩa. Đây không chỉ là điểm đến du lịch, mà còn là nơi lưu giữ một hệ giá trị sống, là thứ làm nên bản sắc của vùng đất phương Nam.
Mỗi mùa lễ Vía Ông, dòng người lại trở về, không chỉ để dâng hương tưởng nhớ tiền nhân, mà còn để tìm lại những giá trị cốt lõi: sống tử tế, nghĩa tình và gắn bó. Chính điều đó giúp Nhà Lớn Long Sơn tiếp tục tồn tại như một “bản kinh sống”, và là nơi quá khứ và hiện tại giao hòa trong nhịp sống cộng đồng.
