Liên kết “ba nhà” để giải bài toán nhân lực

Doanh nghiệp vẫn trăn trở

Bước vào mùa tuyển dụng thực tập, Minh Thư - sinh viên năm 3 Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM) dành nhiều thời gian chuẩn bị cho hành trình tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp đầu tiên. Ứng tuyển vị trí mua hàng tại một doanh nghiệp (DN), Minh Thư hiểu rõ yêu cầu nên ngoài kiến thức chuyên môn, sinh viên này còn trau dồi khả năng làm việc với nhà cung cấp, đàm phán giá, kiểm soát chất lượng và đảm bảo tiến độ. Để tăng cơ hội cạnh tranh, nữ sinh chủ động hoàn thiện hồ sơ cá nhân, ôn tập kiến thức chuyên ngành, tham gia các khóa học kỹ năng và nâng cao năng lực ngoại ngữ. Câu chuyện của Minh Thư phản ánh phần nào sự chủ động ngày càng rõ nét của sinh viên trong việc rút ngắn khoảng cách với thị trường lao động. Tuy nhiên, từ góc nhìn DN, khoảng cách này vẫn còn khá lớn. 

Trăn trở về chất lượng lao động mới ra trường, bà Đào Khánh Chi - Trưởng ban Nhân sự Sungroup cho biết, trong 2 năm gần đây, nhiều DN tăng trưởng mạnh cả về quy mô lẫn chất lượng, kéo theo áp lực tối ưu nguồn lực. Trong bối cảnh đó, việc tuyển dụng nhân sự mới nhưng phải đào tạo lại từ đầu không chỉ gây tốn kém chi phí còn làm giảm động lực làm việc của chính người lao động.

“Phần lớn sinh viên có nền tảng chuyên môn tốt, nhưng khả năng thích ứng và kỹ năng thực hành còn hạn chế. Điều DN mong muốn là quá trình đào tạo phải gắn với thực tiễn ngay từ trong nhà trường” - bà Chi nói.

Ở lĩnh vực tài chính - ngân hàng, yêu cầu đối với nguồn nhân lực thậm chí còn khắt khe hơn. Ông Phạm Hồng Hải - Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Phương Đông nhận định, ngành đang trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của số hóa và fintech, cho nên đòi hỏi nhân sự giỏi chuyên môn và phải hiểu hệ thống vận hành, có khả năng phân tích và ra quyết định.

Theo ông Hải, thực tế hiện nay không thiếu sinh viên học giỏi, nhưng lại thiếu tư duy kinh doanh, khả năng thấu hiểu khách hàng và năng lực vận hành trong môi trường thực tế. Đặc biệt, trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp, tư duy trách nhiệm và năng lực quản trị rủi ro ngày càng được đặt lên hàng đầu.

Một điểm yếu khác được ông Hải chỉ ra là tính tự chủ trong công việc của sinh viên còn hạn chế. Không ít lao động vẫn có xu hướng thụ động sau khi hoàn thành nhiệm vụ được giao, rồi kỹ năng xử lý dữ liệu (yếu tố quan trọng trong kỷ nguyên số) lại chưa được trang bị đầy đủ. “DN không thể chờ đào tạo xong mới tuyển dụng. Chúng tôi cần tham gia từ sớm thông qua hoạt động cố vấn, đồng thiết kế chương trình đào tạo và đồng hành cùng nhà trường để hình thành nguồn nhân lực tiềm năng ngay từ khi các em chưa chính thức bước vào thị trường lao động” - ông Hải chia sẻ.

Cần chiến lược phát triển nguồn nhân lực

Từ phía cơ sở đào tạo, TS Vũ Đình Bảy - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An TPHCM nhìn nhận, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn không những chưa được thu hẹp, thậm chí còn có xu hướng nới rộng nhanh hơn trong bối cảnh chuyển đổi số. Nói về nguyên nhân, ông Bảy cho rằng, độ trễ trong cập nhật chương trình đào tạo, trong khi DN liên tục thay đổi về công nghệ, quy trình và mô hình kinh doanh. Hệ quả là tình trạng “lệch pha” kỹ năng ngày càng rõ rệt: sinh viên có nền tảng lý thuyết nhưng thiếu năng lực thực thi, kỹ năng số và khả năng thích ứng.  

“Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc đổi mới chương trình theo hướng gắn với DN, tăng trải nghiệm thực tế và phát triển kỹ năng toàn diện không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Để sinh viên ra trường làm được việc ngay, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An TPHCM đã và đang chuyển từ “đào tạo những gì mình có” sang “đào tạo những gì DN cần”. Trọng tâm là triển khai các mô hình hợp tác thực chất như đào tạo kép (học tại trường gắn với làm tại DN), thực tập sớm và kéo dài, DN cùng xây dựng chương trình và tham gia giảng dạy, cũng như giao bài toán thực tế cho sinh viên giải quyết” - ông Bảy nêu quan điểm.

Liên quan đến chất lượng đào tạo nhân lực hiện nay, PGS.TS Bùi Quang Hùng - Phó Giám đốc Đại học Kinh tế TPHCM (UEH) cho biết: Trong bối cảnh mới, giáo dục không thể phát triển một cách đơn lẻ. Chúng tôi mong muốn cùng DN và cộng đồng đóng góp nguồn lực và đồng hành kiến tạo các giá trị dài hạn cho xã hội. Khi tri thức được lan tỏa đúng cách sẽ trở thành nền tảng bền vững nhất cho sự phát triển. 

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Lâm Đình Thắng - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM khẳng định rõ vai trò của mô hình liên kết “ba nhà”: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp.

Theo ông Thắng, mô hình liên kết “ba nhà” chính là chìa khóa để chuyển hóa tri thức thành giá trị thực tiễn, từ đó tạo ra nguồn lực chất lượng cao phục vụ trực tiếp cho phát triển bền vững của thành phố. Trong khi đó, bà Lượng Thị Tới - Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM cho rằng: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là nhiệm vụ tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan, đơn vị. Nếu chậm cải thiện, đây sẽ là “điểm nghẽn” lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và mục tiêu tăng trưởng.