Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật: Chưa bao quát những nhóm có nguy cơ vi phạm pháp luật
Tại Hội thảo góp ý về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) nhiều ý kiến thẳng thắn chỉ ra những bất cấp của Luật khi chưa bao quát đầy đủ các nhóm đối tượng đặc thù trong xã hội, nhất là những nhóm dễ bị tổn thương hoặc có nguy cơ vi phạm pháp luật, đồng thời thiếu cơ chế, chính sách cụ thể để hỗ trợ các nhóm này. Bên cạnh đó, Hội thảo cũng có nhiều ý kiến nhằm tháo gỡ những bất cập trên.
Nhiều “điểm nghẽn”
Bộ Tư pháp vừa phối hợp với UBND tỉnh Tây Ninh tổ chức Hội thảo góp ý về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Theo Báo cáo Tổng kết việc thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) của Bộ Tư pháp, sau gần 14 năm triển khai, đến nay một số quy định trong Luật PBGDPL vẫn còn nhiều “điểm nghẽn”, không phù hợp với chủ trương, định hướng của Đảng, nhà nước bao gồm các bất cập, hạn chế từ bản thân Luật cũng như trong tổ chức thực hiện Luật.
Trước hết, về khuôn khổ pháp lý, một số quy định của Luật PBGDPL đã lạc hậu, chưa theo kịp các chủ trương mới về phân cấp, chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm quản lý. Luật chưa làm rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật trong việc tổ chức PBGDPL, cũng như chưa phân định cụ thể trách nhiệm giữa các bộ, ngành, địa phương và các chủ thể liên quan.
Luật cũng chưa bao quát đầy đủ các nhóm đối tượng đặc thù trong xã hội, nhất là những nhóm dễ bị tổn thương hoặc có nguy cơ vi phạm pháp luật, đồng thời thiếu cơ chế, chính sách cụ thể để hỗ trợ các nhóm này. Quy định về bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức còn bỏ ngỏ, trong khi năng lực pháp lý của lực lượng này, nhất là ở cơ sở, vẫn còn hạn chế. Ngoài ra, trách nhiệm giữa các cơ quan trong giáo dục pháp luật trong nhà trường chưa rõ ràng; phạm vi lực lượng tham gia báo cáo viên pháp luật còn hẹp, thiếu cơ chế khuyến khích xã hội hóa.
Đáng chú ý, Luật chưa tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong PBGDPL, cũng như chưa xác định rõ vai trò của các cơ quan báo chí trong truyền thông chính sách. Quy định về kinh phí còn bất cập, thiếu tính thống nhất và chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ…
Gỡ “nút thắt” cho Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật
Tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Tổ trưởng tổ soạn thảo đã gợi ý 6 nội dung thảo luận lớn, cần rà soát, nghiên cứu sửa đổi gồm: Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý nhà nước, thực hiện PBGDPL; Hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng phối hợp PBGDPL; Mở rộng đối tượng và hoàn thiện chính sách về PBGDPL cho các đối tượng đặc thù, yếu thế để không ai bị bỏ lại phía sau; Đưa nội dung pháp luật vào chương trình bồi dưỡng công chức, viên chức; đổi mới công tác giáo dục pháp luật trong cơ sở giáo dục, cơ sở giáo dục nghề nghiệp; Gắn kết truyền thông chính sách với PBGDPL; đổi mới phương thức PBGDPL thông qua ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; Hoàn thiện quy định về nguồn lực PBGDPL đáp ứng yêu cầu của công tác PBGDPL trong điều kiện mới.
Phát biểu ý kiến tại Hội thảo, Cục trưởng Cục PBGDPL và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh đề nghị các đại biểu tập trung vào các vấn đề như: cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng phối hợp PBGDPL, đặc biệt đối với cấp xã trong bối cảnh chính quyền địa phương vận hành theo mô hình 2 cấp có nhiều nhiệm vụ chuyển tử cấp huyện trước đây; việc mở rộng đối tượng đặc thù làm sao bảo đảm tính khả thi, vừa phù hợp với yêu cầu thực hiện mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; việc thu hút đội ngũ luật sư, luật gia, người có kiến thức và kinh nghiệm tham gia báo cáo viên pháp luật; thể chế hóa kịp thời chủ trương, định hướng mới của Đảng về cơ chế, nguồn lực tài chính tương xứng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW; giáo dục nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, đảng viên đã được đề ra trong Văn kiện Đại hội của Đảng...
Các đại biểu tham dự đã có nhiều ý kiến đóng góp, nhấn mạnh tới việc cần quy định mang tính bắt buộc về việc thành lập Hội đồng PBGDPL cấp xã, thay vì cơ chế “mở” như hiện nay, nhằm bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, đối với đội ngũ làm công tác PBGDPL như báo cáo viên, tuyên truyền viên, cán bộ pháp chế, cần được “chính danh” rõ ràng, có chế độ, chính sách phù hợp, bởi đây hiện mới chỉ là nhiệm vụ kiêm nhiệm, đây cũng là ý kiến được nhiều đại biểu tán thành.
Hiện nay Cổng Pháp luật quốc gia đã được đưa vào sử dụng rộng rãi, vì vậy cần phải cập nhật các văn bản pháp luật một cách nhanh chóng, kịp thời để người dân theo dõi, nắm rõ. Bên cạnh đó, bà Hạnh cũng lưu ý cần có chế tài, pháp lý đối với AI, chatbox ở trên Cổng Pháp luật quốc gia trong trường hợp cung cấp thông tin sai lệch, gây thiệt hại cho người sử dụng.
Có đại biểu đề nghị mở rộng nhóm đối tượng đặc thù tại Điều 18 dự thảo, bổ sung các nhóm như người lang thang, người theo tôn giáo, người cao tuổi… Đồng thời khẳng định PBGDPL là giải pháp quan trọng góp phần phòng ngừa tội phạm, do đó cần thiết thành lập Hội đồng PBGDPL cấp xã để hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý và điều tra, xác định ý chí của người dân nếu vi phạm pháp luật.
Đề xuất đổi mới tư duy PBGDPL theo hướng “từ những gì pháp luật có sang những gì người dân cần”, không chỉ dừng ở tuyên truyền mà cần chú trọng giải thích, lồng ghép để người dân hiểu và vận dụng pháp luật trong thực tế một cách thực sự hiệu quả.
Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, các ý kiến phát biểu trực tiếp tại Hội thảo đã đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi của dự thảo Luật PBGDPL (sửa đổi), phản ánh sát thực tiễn triển khai tại cơ sở, đồng thời gợi mở nhiều hướng tiếp cận mới, thiết thực cho quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật.
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là mô hình tổ chức và hoạt động của Hội đồng PBGDPL. Tiếp thu các ý kiến, Tổ soạn thảo sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng để hoàn thiện quy định theo hướng bảo đảm tính khả thi, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
