Mạnh dạn phân quyền đối với những vấn đề pháp luật chưa quy định

Nên quy định lĩnh vực “không được thí điểm”, còn lại được triển khai

Ngày 11/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.

Đại biểu Quốc hội Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) cho rằng, một trong những điểm nghẽn lớn đối với quản trị đô thị hiện nay là thực tiễn phát triển rất nhanh, liên tục xuất hiện những vấn đề mới, mô hình và yêu cầu quản lý mới. Trong khi pháp luật chưa có quy định hoặc quy định hiện hành không còn phù hợp. Nếu mỗi vấn đề phát sinh đều phải chờ sửa luật hoặc xây dựng một nghị quyết riêng thì chính sách có thể chậm hơn rất nhiều so với yêu cầu của thực tiễn.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, theo bà An, tại khoản 3 xác định các nhóm lĩnh vực cụ thể được phép thí điểm. Quy định như vậy dự liệu hôm nay có thể đưa ngay vào luật, nhưng cơ chế thí điểm lại chủ yếu cần cho những vấn đề mới mà tại thời điểm xây dựng luật chưa thể dự báo hết. Do đó, nếu luật tiếp tục liệt kê những lĩnh vực được thí điểm thì chính danh mục này có thể trở thành giới hạn đối với sự chủ động của thành phố trong tương lai.

Do đó, bà An đề nghị cân nhắc thay đổi cách tiếp cận luật theo hướng thay vì cố gắng liệt kê những lĩnh vực được thí điểm, luật nên xác định rõ những lĩnh vực không được thí điểm để bảo đảm tính phù hợp với nhu cầu quản trị đô thị đặc biệt. “Những vấn đề còn lại, cho phép thành phố chủ động đề xuất và quyết định theo các điều kiện, quy trình và cơ chế kiểm soát do luật quy định”, bà An bày tỏ.

Theo đại biểu Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh (ĐBQH Đoàn Bắc Ninh), Luật Phát triển đô thị thực sự đang được các địa phương, nhất là các đơn vị mới, sắp và sẽ được công nhận là thành phố trực thuộc trung ương mong đợi. Vì Luật sẽ mở toang các cơ chế, chính sách về đầu tư, xây dựng, khoa học công nghệ - chuyển đổi số, phát triển kinh tế cho các địa phương; phân cấp mạnh mẽ, triệt để thẩm quyền của Chính phủ cho địa phương. Các địa phương được hưởng lợi nhiều nhất sẽ là các địa phương hiện đang có quy mô phát triển công nghiệp lớn như Hải Phòng, Đồng Nai, Bắc Ninh- 3 đầu tàu công nghiệp nhưng chưa được hưởng cơ chế đặc thù của đô thị đặc biệt hiện đang rất cần những cơ chế chính sách mới để có thể cạnh tranh quốc tế về thu hút dòng vốn, công nghệ, nhân lực; yếu tố cần thiết để có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước ta 2 con số.

Ông Thịnh mong khi Luật được thông qua, các thành phố trực thuộc trung ương nhưng chưa là đô thị đặc biệt sẽ được áp dụng ngay một số cơ chế chính sách vượt trội, điều đó là hết sức cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh cấp quốc gia, góp phần đảm bảo cơ sở cho tăng trưởng kinh tế 2 con số của đất nước.

Đề xuất trao quyền cho Chủ tịch UBND thành phố để tăng tính năng động

Liên quan đến thẩm quyền quyết định thí điểm, tại khoản 4 Điều 8 quy định: trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, HĐND thành phố ban hành nghị quyết thí điểm. Sau quá trình thí điểm, tại điểm e khoản 5 tiếp tục quy định: UBND thành phố có trách nhiệm trình hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, ban hành mới văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện chính thức.

Với quy định trên, theo bà Lê Thị Song An, thành phố chưa thực sự có quyền quyết định đầy đủ ở cả hai đầu của quá trình. Muốn bắt đầu thí điểm phải có sự chấp thuận của cấp có thẩm quyền. Thí điểm thành công cũng chưa được chuyển sang áp dụng chính thức, phải kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành quy định mới để được áp dụng chính thức. Nếu thiết kế như thế thì tính chủ động của cơ chế thí điểm vẫn còn hạn chế và có nguy cơ vẫn quay trở lại cơ chế "xin - cho"- chính sách đặc thù mà chúng ta đang muốn khắc phục.

Do đó, bà An đề nghị nghiên cứu mạnh dạn phân quyền đối với những vấn đề pháp luật chưa quy định. Sau khi thí điểm thành công, đáp ứng các tiêu chí do luật quy định và thuộc phạm vi Quốc hội đã giao quyền tại luật này, cho phép HĐND thành phố quyết định chuyển sang áp dụng chính thức trên địa bàn. Như thế mới thực sự biến cơ chế thí điểm thành công cụ để thành phố tự phát hiện, thực hiện và giải quyết điểm nghẽn thể chế từ thực tiễn.

Cũng theo bà An, dự thảo cần tiếp tục rà soát, phân định thẩm quyền theo hướng những vấn đề lớn, có tính chiến lược, chính sách và ảnh hưởng rộng đến người dân thì thuộc thẩm quyền HĐND. Những vấn đề mang tính quản lý, tổ chức thực hiện nên mạnh dạn giao cho UBND. Còn những vấn đề điều hành thường xuyên, cần quyết định nhanh và xác định rõ trách nhiệm cá nhân thì nghiên cứu giao trực tiếp cho Chủ tịch UBND thành phố để tăng tính năng động và phát huy được vai trò người đứng đầu, cân nhắc tiến tới áp dụng chế độ thị trưởng cho người đứng đầu chính quyền đô thị.