Mở lối cho dòng phim sinh thái

Thiên nhiên là một phần quan trọng của tác phẩm

Trong suốt nhiều thập niên phát triển, điện ảnh Việt Nam chủ yếu tập trung khai thác các đề tài lịch sử, chiến tranh, gia đình, tình yêu hay những vấn đề xã hội đương đại. Thiên nhiên trong nhiều tác phẩm thường đóng vai trò là lớp phông nền giúp tăng tính thẩm mỹ hoặc tạo không khí cho câu chuyện.

Tuy nhiên, cùng với những biến động ngày càng rõ nét của môi trường sống, cách tiếp cận của nhiều nhà làm phim đang dần thay đổi. Thiên nhiên không còn chỉ là không gian diễn ra câu chuyện mà trở thành một phần của tác phẩm, tác động trực tiếp đến số phận con người và cộng đồng. Xu hướng điện ảnh xanh, nơi các vấn đề môi trường, mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và những hệ lụy từ sự phát triển thiếu bền vững trở thành trọng tâm phản ánh. Thay vì kể những câu chuyện đơn thuần về cây cối, sông nước hay khí hậu, các tác phẩm hướng đến việc đặt ra những câu hỏi sâu sắc hơn về cách con người ứng xử với môi trường sống của mình.

Không chỉ phản ánh thực trạng, điện ảnh còn góp phần hình thành nhận thức xã hội. Những hình ảnh về sự suy thoái của hệ sinh thái, tác động của ô nhiễm môi trường hay những mất mát về văn hóa gắn liền với thiên nhiên có thể tạo ra sự đồng cảm mạnh mẽ hơn nhiều so với các con số thống kê khô khan.

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn cho rằng, trong bối cảnh vấn đề thảm họa, thiên tai đang diễn biến khó lường. Điện ảnh, với tư cách một loại hình nghệ thuật tác động mạnh mẽ đến cảm xúc, cũng có khả năng đánh thức trách nhiệm của con người trong mối quan hệ với tự nhiên.

Để “điện ảnh xanh” phát triển

Mặc dù đã xuất hiện những tín hiệu đáng ghi nhận, số lượng tác phẩm điện ảnh Việt Nam khai thác trực diện các vấn đề môi trường vẫn còn khá khiêm tốn. Nếu nhìn vào bức tranh chung của điện ảnh trong nước, các bộ phim mang hơi hướng sinh thái hiện vẫn là những điểm sáng riêng lẻ, chưa đủ để tạo thành một dòng chảy rõ nét trên màn ảnh rộng.

Một trong những rào cản lớn nhất nằm ở khả năng tiếp cận khán giả. Thực tế cho thấy, các bộ phim mang thông điệp xã hội hoặc có chiều sâu nghệ thuật thường gặp nhiều khó khăn trong cuộc cạnh tranh doanh thu phòng vé. Trong khi đó, những tác phẩm giải trí nhẹ nhàng, hài hước hoặc khai thác các yếu tố tình cảm, giật gân lại dễ dàng thu hút đông đảo người xem.

Sự khác biệt về thị hiếu khiến nhiều bộ phim về môi trường dù được đánh giá cao về giá trị nghệ thuật vẫn khó tạo nên sức hút thương mại. Điều này dẫn đến một vòng luẩn quẩn, ít khán giả đồng nghĩa với doanh thu hạn chế, từ đó làm giảm động lực đầu tư của các nhà sản xuất.

Thách thức đặt ra là làm sao để cân bằng giữa giá trị thông điệp và tính thương mại. Một bộ phim môi trường muốn lan tỏa rộng rãi cần vừa mang đến câu chuyện hấp dẫn, cảm xúc chân thực, vừa khéo léo lồng ghép thông điệp bảo vệ thiên nhiên. Nếu quá nặng về tuyên truyền, bộ phim dễ trở nên khô cứng; ngược lại, nếu chỉ chạy theo yếu tố giải trí, giá trị cảnh báo và giáo dục có thể bị giảm sút.

TS Nguyễn Thị Năm Hoàng - Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn cho rằng, tự sự môi trường đang trải qua một bước ngoặt mang tính hệ hình. Trong đó, văn học và điện ảnh có vai trò quan trọng, góp phần hình thành một ý thức môi trường hậu nhân loại, nơi con người không còn là trung tâm tuyệt đối của tự sự, mà trở thành một thành phần trong mạng lưới rộng lớn của các quan hệ sinh thái luôn vận động và tái cấu trúc.

Còn theo nhà văn Phụng Thiên, cần có sự hỗ trợ để các tác giả, nhà sản xuất có thể tiếp cận thực tế: đến những nơi đang chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, sống cùng cộng đồng, cảm nhận bằng trực giác và trái tim, từ đó tạo ra những tác phẩm mang giá trị nhân văn và chiều sâu trải nghiệm.

Trong bối cảnh phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu tất yếu của thời đại, điện ảnh Việt Nam có cơ hội để mở rộng biên độ sáng tạo bằng những câu chuyện gắn với môi trường và sinh thái. Khi thiên nhiên không còn là phông nền mà trở thành một phần của câu chuyện, điện ảnh sẽ góp thêm tiếng nói mạnh mẽ trong hành trình bảo vệ môi trường, gìn giữ các giá trị văn hóa và hướng tới tương lai phát triển hài hòa giữa con người với tự nhiên. Đó cũng là kỳ vọng để trong những năm tới, màn ảnh Việt sẽ xuất hiện nhiều hơn những tác phẩm hấp dẫn, giàu cảm xúc và mang thông điệp tích cực về trách nhiệm đối với hành tinh xanh.