Mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đáp ứng thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm

Cá thể hóa trách nhiệm của từng người, tháo gỡ vướng mắc về tư cách pháp lý

Ngày 27/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Cho ý kiến về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Phan Thị Thùy Linh (Đoàn Thanh Hóa) cho rằng, một bộ luật nghiêm hay không, không nằm ở số tội danh thêm hay bớt, mà ở chỗ mỗi quy định có đủ rõ để áp dụng thống nhất và công bằng hay không.

Về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, theo bà Linh, dự thảo đã đi rất đúng hướng, đã cá thể hóa trách nhiệm của từng người và tháo gỡ vướng mắc về tư cách pháp lý.

Về việc áp dụng hình phạt với cá nhân phạm tội trên danh nghĩa pháp nhân, bà Linh cho rằng, việc xác định trách nhiệm của từng người phải dựa trên hành vi, lỗi và vai trò thực tế. Dự thảo đã thể hiện đúng hướng này tại Khoản 2 Điều 84. Theo đó, cần nhất quán một nguyên tắc: Không thể lấy chức danh làm chứng cứ buộc tội, mà phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của người trên thực tế đã quyết định, đã trực tiếp chỉ đạo hoặc tổ chức thực hiện hành vi phạm tội đó.

Tán thành với việc dự thảo đã cấu trúc lại các tội phạm trên không gian mạng theo chuỗi hành vi, từ chuẩn bị, tổ chức đến thực hiện; đây là cách tiếp cận mới, phù hợp với thực tiễn phát triển các công nghệ hiện đại, cũng như phù hợp với thực tiễn đấu tranh đối với nhiều vụ tống tiền quy mô lớn đã diễn ra trên mạng gần đây. Tuy nhiên theo bà Linh, tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua mạng tại Điều 157 chưa thuộc danh mục được xử lý từ giai đoạn chuẩn bị tại Điều 14. Trong khi để lừa đảo, đối tượng phải chuẩn bị từ trước như: mua gom tài khoản ngân hàng, mua sim không chính chủ, dựng trang web giả mạo. Vì vậy, cần rà soát kỹ đối với nội dung này bởi chặn từ khâu chuẩn bị là sẽ chặn được thiệt hại trước khi tiền của người dân thực sự bị chuyển đi.

Bà Linh đề nghị bổ sung tại Điều 276 một quy định loại trừ: hoạt động nghiên cứu, kiểm tra, đánh giá an toàn thông tin mạng được chủ hệ thống thông tin phân quyền hoặc thực hiện theo hợp đồng hợp pháp không thuộc trường hợp sử dụng vào mục đích trái pháp luật. Theo đó, cần xử lý nghiêm hành vi cố ý phạm tội trên không gian mạng, tách biệt rõ với hành vi thử nghiệm như tấn công giả định hợp pháp và đúng quy định, để bảo vệ đội ngũ an ninh mạng đất nước đang rất cần. “Pháp luật hình sự nghiêm minh là khi người có tội không thể trốn tránh trách nhiệm, và người không có tội luôn được bảo vệ”, bà Linh nói và đánh giá dự thảo Bộ Luật Hình sự (sửa đổi) đang đi đúng theo hướng này.

Nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội

Phát biểu giải trình tại phiên họp, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho rằng, đa số ý kiến các đại biểu Quốc hội nhất trí với các sửa đổi, bổ sung liên quan đến pháp nhân thương mại trong dự thảo Bộ luật. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc rà soát, cân nhắc khi mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với từng tội danh.

Về vấn đề này, theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại dựa trên cơ sở đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội.

“Thực tiễn cho thấy, nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp, nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự. Trong những trường hợp này, việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự của cá nhân, hoặc là chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả của tội phạm”, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho hay.

Trên cơ sở căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và thực hiện các cam kết quốc tế, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã rà soát, bổ sung các tội danh phù hợp với đặc điểm hoạt động, nghĩa vụ và trách nhiệm của pháp nhân thương mại. Qua đó bảo đảm xử lý nghiêm hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để phạm tội. Đồng thời, quán triệt tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng và lành mạnh.

Bộ trưởng Lương Tam Quang thông tin, trong quá trình xây dựng, dự thảo Luật đã mở rộng thêm 24 tội danh phải chịu trách nhiệm của pháp nhân thương mại, trong đó tập trung vào các nhóm tội về: Mua bán người; Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Các tội về kinh doanh, thương mại, dịch vụ; Các tội về môi trường, thực phẩm, ma túy; Các tội xâm phạm dữ liệu cá nhân; Các tội về bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ.

Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định: Thực tiễn cho thấy, trong nhiều trường hợp hành vi vi phạm trong các nhóm tội nêu trên thường thực hiện dưới vỏ bọc là pháp nhân thương mại, gây thiệt hại lớn nhưng chỉ dừng lại ở xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ, thời gian qua nhiều trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng ngàn tỷ đồng.