Mỗi đồng vốn đầu tư công bỏ ra phải đóng góp thực chất vào tăng trưởng của nền kinh tế

Chiều 21/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026-2030; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026-2030; Phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024.

Đại biểu Quốc hội Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa) cho rằng, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu tổng quát là nâng cao hiệu quả đầu tư công, tạo sức lan tỏa, dẫn dắt thu hút tối đa các nguồn vốn ngoài nhà nước theo đầu tư phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững, phát huy vai trò đầu tư công là một trong các động lực tăng trưởng, hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược đồng bộ, hiện đại gồm mục tiêu phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh.

Mặc dù dự thảo Nghị quyết dự kiến bố trí 254.000 tỷ đồng vốn đầu tư công trung hạn từ nguồn ngân sách Nhà nước Trung ương giai đoạn 2026-2030 để thực hiện 5 Chương trình mục tiêu quốc gia, nhưng ông Trí đề nghị, Chính phủ vẫn phải tiếp tục rà soát, kiên quyết loại bỏ những dự án chưa thực sự cần thiết, thấp cấp, kém hiệu quả, chưa bảo đảm thủ tục đầu tư theo quy định để ưu tiên vốn cho các dự án trọng điểm, cấp bách, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

“Chính phủ và các địa phương phải thực hiện đồng bộ, quyết liệt trong đổi mới tư duy và hành động. Cần tiến hành cuộc cách mạng đổi mới triệt để thực chất trong công tác quản trị đầu tư công quốc gia. Xoá bỏ triệt để cơ chế xin cho khi biến đầu tư công là “chùm khế ngọt” đã và đang là hình tượng phổ biến sinh động của tiêu cực, tham nhũng”, ông Trí nói.

Cũng theo ông Trí, việc giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021-2025 là cần thiết. Nhưng 30% hay 40% không quan trọng, mà quan trọng là mỗi đồng vốn đầu tư công bỏ ra phải đạt hiệu quả kinh tế - xã hội và đóng góp thực chất vào sự tăng trưởng của nền kinh tế. Vì vậy, dù 30% hay hơn thế nữa, nếu dự án đầu tư chưa hiện rõ chủ trương, hiệu quả đầu tư cũng phải kiên quyết cắt nhưng cũng phải làm rõ trách nhiệm người đề xuất hoặc quyết định chủ trương đầu tư dự án. Không nên đánh đổi tăng nợ công và giá để chấp thuận các dự án không rõ mục tiêu, kém hiệu quả. Quy định rõ trách nhiệm cá nhân người quyết định chủ trương đầu tư và người thẩm định dự án đưa vào kế hoạch của kỳ vốn ngay từ khâu này.

Đồng thời, phải có cơ chế giám sát từ xa từ sớm, xác định rõ trách nhiệm về xử lý trách nhiệm nghiêm minh trong việc lựa chọn tư vấn khảo sát, thiết kế, lập dự toán, phê duyệt dự toán và nhà thầu thi công. Đây là mảnh đất màu mỡ để nâng khống khối lượng, ép sai định mức, đơn giá để giá vốn dự án công trình lên cao so với thực tế, giá trị thực của công trình, hợp thức hóa các dự án trọng điểm. Cơ chế quản trị đầu tư công quốc gia cần siết chặt và không để khoảng trống pháp lý về trách nhiệm. Nếu để xảy ra sai phạm, qua thanh tra, kiểm tra, điều tra mới phát hiện thì vừa mất cán bộ, và trên thực tế cũng không thể thanh tra, thanh tra, thanh tra hết tất cả các dự án hoạt động.

Theo đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hoà (Đoàn Đồng Tháp), tiến độ giải ngân vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra, số chuyển nguồn lớn vốn rất lớn, nhất là vốn ODA. Các địa phương, bộ ngành còn lúng túng trong thời gian qua nên cần sự hướng dẫn cụ thể rõ ràng quyết liệt để tăng giải ngân vốn ODA. Đây là vấn đề thời gian tới Chính phủ cần quan tâm, mổ xẻ để giải ngân giai đoạn tới tiếp theo để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số.

Ông Hoà cũng đề nghị cần quan tâm hơn đến giải ngân của các chương trình mục tiêu quốc gia để các đối tượng được nhanh chóng thụ hưởng từ các chương trình này. Lấy đầu tư công thúc đẩy đầu tư tư, bởi thời gian qua đầu tư tư còn chậm, làm sao dẫn dắt đầu tư tư một cách nhanh nhất. Đẩy mạnh đầu tư liên vùng về hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục để liên vùng phát huy hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Duy Minh (Đoàn Đà Nẵng) cũng cho hay, cần quan tâm đến hiệu quả sử dụng vốn trong bối cảnh chúng ta phải sử dụng cả vốn vay và vay nước ngoài. Khi dự án chậm tiến độ, kéo dài nhiều năm thì vốn không được đưa vào sử dụng hiệu quả, trong khi nghĩa vụ trả nợ vẫn phải phát sinh.

Như vậy, dự án phải trả chi phí cho nguồn vốn nhưng chưa tạo ra giá trị tương ứng cho nền kinh tế. Tình trạng này còn kéo dài sẽ ảnh hưởng đến kỷ luật tài chính và dư địa phát triển trong tương lai. “Đối với các dự án sử dụng vốn vay cần siết chặt kỷ luật đầu tư, lựa chọn kỹ lưỡng dự án, rút ngắn thời gian để triển khai để giảm chi phí vay và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay”, ông Minh nói.