Môn Sinh học: Ôn gì trong những ngày cuối trước kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026?

Hiểu bản chất thay vì học thuộc lòng

Theo thầy Nguyễn Thành Công, từ năm 2025, đề thi môn Sinh học được xây dựng hoàn toàn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với nhiều thay đổi quan trọng. Đề thi gồm 28 câu hỏi với 40 lệnh hỏi trong thời gian 50 phút, chia thành ba phần: trắc nghiệm nhiều lựa chọn, trắc nghiệm đúng/sai và trả lời ngắn.

Trong đó, phần trắc nghiệm đúng/sai được đánh giá là phần có tính phân hóa cao nhất, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra khác biệt về điểm số giữa các thí sinh.

Điểm đáng chú ý là đề thi không còn kiểm tra khả năng ghi nhớ đơn thuần mà tập trung đánh giá năng lực hiểu, phân tích và vận dụng kiến thức vào các tình huống cụ thể. Vì vậy, học sinh cần học chắc bản chất kiến thức thay vì học thuộc lòng máy móc.

“Đôi khi những câu hỏi rất cơ bản nhưng vì không nhớ lại được kiến thức nên thí sinh đánh mất điểm đáng tiếc, trong khi thời gian giải những câu hỏi phức tạp lại nhiều hơn nhưng số điểm không khác biệt”, thầy Công lưu ý.

Tận dụng những ngày cuối để hệ thống hóa kiến thức

Theo thầy Công, khoảng 10 ngày trước kỳ thi là thời điểm thích hợp để học sinh rà soát lại toàn bộ kiến thức trong sách giáo khoa lớp 10, 11 và 12, đặc biệt là các nội dung liên quan đến cơ chế sinh học.

Một trong những phương pháp ôn tập hiệu quả là sử dụng sơ đồ tư duy, bảng hệ thống kiến thức và bút đánh dấu để ghi nhớ các từ khóa quan trọng. Khi đọc sách giáo khoa, học sinh nên kết hợp ghi chú, đánh dấu thay vì chỉ đọc lướt như đọc truyện bởi cách học thụ động rất dễ gây buồn ngủ và khó ghi nhớ.

Thầy Công gợi ý nguyên tắc tự học theo ba bước. Bước đầu tiên là đọc và hiểu, xác định các khái niệm cốt lõi và bản chất của hiện tượng sinh học. Bước thứ hai là hệ thống hóa bằng sơ đồ hoặc bảng so sánh nhằm kết nối kiến thức. Cuối cùng là luyện tập bằng các câu hỏi trắc nghiệm để củng cố và kiểm tra mức độ hiểu bài.

Song song với việc đọc sách giáo khoa, học sinh vẫn cần duy trì việc làm đề để giữ cảm giác phòng thi và khả năng xử lý câu hỏi. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải số lượng đề đã làm mà là chất lượng phân tích sau mỗi lần luyện tập.

“Một học sinh làm 10 đề nhưng không phân tích lỗi sai có thể kém hiệu quả hơn học sinh chỉ làm 5 đề nhưng xem xét kỹ từng lỗi mắc phải”, thầy Công cho biết.

Theo đó, sau mỗi đề thi thử, học sinh nên ghi lại những câu làm sai, nguyên nhân sai và kiến thức cần bổ sung. Việc dành khoảng 15 phút mỗi sáng để xem lại “sổ lỗi” sẽ giúp hạn chế lặp lại những sai sót cũ.

Sức khỏe và tâm lý quyết định thành công

Bên cạnh kiến thức, thầy Nguyễn Thành Công cho rằng sức khỏe thể chất và tinh thần là yếu tố có thể ảnh hưởng tới khoảng 30% kết quả bài thi.

Để duy trì trạng thái tốt nhất, học sinh cần ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và tập làm quen với khung giờ thi bằng cách ngủ sớm, dậy sớm. Điều này giúp cơ thể thích nghi với thời gian làm bài thực tế và tránh tình trạng mệt mỏi trong ngày thi.

Chế độ dinh dưỡng cũng cần được chú trọng. Học sinh nên ăn uống đầy đủ, duy trì các món quen thuộc, uống đủ nước và tránh thử những thực phẩm lạ có nguy cơ gây dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa.

Ngoài ra, việc vận động nhẹ khoảng 15-20 phút mỗi ngày như đi bộ hoặc tập thể dục đơn giản có thể giúp tăng cường tuần hoàn máu, cải thiện khả năng tập trung và giảm căng thẳng.

Về mặt tâm lý, thầy Công khuyến cáo học sinh không nên quá lo lắng trước kỳ thi. Một mức độ áp lực vừa phải sẽ giúp tăng khả năng tập trung, nhưng sự hoảng loạn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tư duy và khả năng xử lý bài làm.

“Không nên đọc các tin đồn về đề thi hay so sánh tiến độ học tập với bạn bè trên mạng xã hội. Điều quan trọng nhất là nhận diện những lỗ hổng kiến thức của bản thân và tập trung khắc phục”, thầy Công nhấn mạnh.

Tránh những sai sót đáng tiếc trong phòng thi

Theo kinh nghiệm của thầy Nguyễn Thành Công, nhiều học sinh mất điểm không phải vì thiếu kiến thức mà do những lỗi rất đơn giản trong quá trình làm bài.

Khi nhận đề, thí sinh nên dành thời gian quan sát tổng thể cấu trúc đề thi, nhận diện câu dễ và câu khó để xây dựng chiến thuật phù hợp. Có thể lựa chọn làm phần trắc nghiệm nhiều lựa chọn trước, tiếp đến là phần trả lời ngắn và cuối cùng là phần đúng/sai.

Trong quá trình làm bài, học sinh cần đặc biệt chú ý đến các từ khóa như “không”, “chưa”, “chỉ”, “luôn”, “chắc chắn” bởi chỉ một từ phủ định hoặc khẳng định cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn đáp án.

Một sai lầm phổ biến khác là dành quá nhiều thời gian cho một câu hỏi khó. Theo thầy Công, không nên dành quá hai phút cho một câu chưa tìm ra hướng giải. Thay vào đó, hãy đánh dấu để quay lại sau khi hoàn thành các câu khác.

Thí sinh cũng cần chú ý tô đáp án rõ ràng, đủ đậm để máy chấm quang học nhận diện chính xác. Trong những phút cuối cùng, cần kiểm tra kỹ số báo danh, mã đề và toàn bộ các câu đã tô để tránh những sai sót không đáng có.

“Sau khi nộp bài, học sinh không nên vội vàng đối chiếu đáp án với bạn bè. Điều đó không giúp thay đổi kết quả mà còn dễ tạo áp lực cho môn thi tiếp theo. Điều quan trọng nhất là giữ tinh thần thoải mái và tập trung cho chặng đường phía trước”, thầy Nguyễn Thành Công chia sẻ.

Theo thầy Công, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kiến thức, sức khỏe, tâm lý và chiến thuật làm bài, các thí sinh hoàn toàn có thể tự tin bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và đạt được kết quả như mong muốn.