Mua bán, nuôi nhốt chim cảnh đối mặt nguy cơ vi phạm pháp luật?

Liên tiếp phát hiện hàng trăm cá thể chim không rõ nguồn gốc

Nhằm tăng cường quản lý, ngăn chặn tình trạng mua bán động vật hoang dã trái quy định; ngày 8/5, Công an phường Bạch Mai phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hà Nội, Hạt Kiểm lâm số 2 và Đội Quản lý thị trường số 5 đồng loạt kiểm tra các cơ sở kinh doanh chim cảnh trên phố Kim Ngưu. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện một cửa hàng đang kinh doanh nhiều cá thể chim di đá, chim vành khuyên thuộc nhóm động vật hoang dã thông thường. Tại thời điểm kiểm tra, chủ cơ sở không xuất trình được hồ sơ, giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của số chim đang bày bán.

Làm việc với cơ quan chức năng, chủ cửa hàng khai nhận toàn bộ số chim trên được thu mua trôi nổi từ nhiều nguồn khác nhau nên không có giấy tờ liên quan. Trước vi phạm này, lực lượng chức năng đã lập biên bản, thu giữ hàng trăm cá thể chim cảnh không rõ nguồn gốc để xử lý theo quy định pháp luật.

Trước đó, chiều 7/5/2026, thực hiện kế hoạch tăng cường tuyên truyền, đấu tranh và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư và nguồn lợi thủy sản trên phạm vi toàn quốc, đoàn kiểm tra liên ngành gồm Công an phường Hai Bà Trưng phối hợp Hạt Kiểm lâm số 2 và Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an TP Hà Nội đã đồng loạt kiểm tra 3 cơ sở kinh doanh chim cảnh trên phố Tăng Bạt Hổ. Trung tá Bùi Thế Anh, Trưởng Công an phường Hai Bà Trưng trực tiếp chỉ đạo kế hoạch kiểm tra.

Qua kiểm tra, tại hộ kinh doanh của ông H.M.H (trú tại phường Tây Hồ), lực lượng chức năng phát hiện và thu giữ 80 cá thể chim di đá thuộc danh mục động vật rừng. Tại hộ kinh doanh của bà L.T.T (trú tại phường Hoàng Mai), lực lượng chức năng thu giữ 70 cá thể chim di đá. Tương tự, tại hộ kinh doanh của bà Đ.T.H (trú tại phường Hồng Hà), tổ công tác tiếp tục phát hiện và thu giữ thêm 70 cá thể chim di đá.

Tại thời điểm kiểm tra, cả 3 hộ kinh doanh đều không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của số chim nêu trên. Lực lượng chức năng đã lập biên bản vi phạm, tạm giữ toàn bộ số chim để phục vụ công tác xác minh, xử lý theo quy định.

Đại diện tổ công tác liên ngành cho biết, việc tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư và nguồn lợi thủy sản không chỉ nhằm đấu tranh, ngăn chặn các hành vi vi phạm mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong công tác bảo vệ đa dạng sinh học. Bên cạnh đó, không chỉ dừng ở hoạt động kiểm tra, xử lý, lực lượng chức năng cũng đẩy mạnh tuyên truyền, nhắc nhở các hộ kinh doanh và người dân nâng cao ý thức chấp hành quy định về bảo vệ động vật hoang dã; tuyệt đối không mua bán, vận chuyển các loài chim không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Góc nhìn pháp lý: Có thể đối mặt án tù?

Trên thực tế, thú chơi chim cảnh đã tồn tại từ lâu và trở thành sở thích của không ít người dân. Tuy nhiên, ranh giới giữa “thú chơi” và hành vi vi phạm pháp luật đôi khi rất mong manh nếu người nuôi, người kinh doanh không hiểu rõ quy định liên quan đến nguồn gốc động vật hoang dã.

Nhiều người có tâm lý cho rằng việc mua vài cá thể chim ngoài chợ hoặc từ các đầu mối thu gom nhỏ lẻ là chuyện bình thường. Song thực tế, không ít loài chim được bày bán hiện nay là chim tự nhiên bị săn bắt, bẫy bắt trái phép từ các khu rừng, vùng sinh thái hoặc trên đường di cư.

Việc khai thác, mua bán tràn lan không chỉ khiến số lượng các loài chim ngoài tự nhiên suy giảm mà còn phá vỡ cân bằng sinh thái. Các loài chim hoang dã giữ vai trò quan trọng trong phát tán hạt giống, kiểm soát côn trùng và duy trì đa dạng sinh học. Khi số lượng bị suy giảm nghiêm trọng, hệ sinh thái tự nhiên cũng chịu tác động tiêu cực.

Đáng lo ngại hơn, nhiều đối tượng đã lợi dụng nhu cầu chơi chim cảnh để hình thành các đường dây thu gom, vận chuyển động vật hoang dã trái phép. Hoạt động mua bán diễn ra công khai trên mạng xã hội, các hội nhóm trao đổi chim cảnh hoặc tại các khu chợ tự phát khiến công tác quản lý gặp không ít khó khăn.

Dưới góc nhìn pháp lý, Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng văn phòng luật sư Chính Pháp (Đoàn luật sư Hà Nội) cho rằng, khi xã hội ngày càng phát triển, văn minh hơn thì việc bảo vệ động vật hoang dã cũng sẽ được quan tâm và thực hiện nghiêm túc hơn, phù hợp với các công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia cũng như yêu cầu phát triển bền vững hiện nay.

Theo ông Cường, Việt Nam là quốc gia có tính đa dạng sinh học cao với khoảng 840-889 loài chim và hơn 300 loài thú, trong đó có nhiều loài quý hiếm như: sao la, voọc mũi hếch, tê tê Java, sếu đầu đỏ, trĩ sao hay hồng hoàng... Nhiều loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nếu không được bảo vệ nghiêm ngặt.

Việt Nam đã tham gia nhiều công ước quốc tế lớn về bảo vệ động vật hoang dã như Công ước CITES và Công ước Đa dạng sinh học từ năm 1994. Đồng thời, hệ thống pháp luật trong nước cũng có quy định tương đối đầy đủ với Luật Lâm nghiệp 2017, Luật Đa dạng sinh học 2008, Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 cùng nhiều nghị định, thông tư liên quan.

Đáng chú ý, Điều 244 Bộ luật Hình sự quy định mức xử lý rất nghiêm khắc đối với hành vi săn bắt, nuôi nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật nguy cấp, quý, hiếm. Theo đó, người vi phạm có thể đối mặt mức phạt tù cao nhất lên tới 15 năm; pháp nhân thương mại vi phạm có thể bị phạt tới 30 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động.

Một số chuyên gia pháp lý cũng cho rằng, nhiều người dân hiện vẫn chưa nhận thức đầy đủ rằng việc mua bán, nuôi nhốt chim hoang dã không rõ nguồn gốc có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Bởi vậy, bên cạnh việc tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng cần được thực hiện thường xuyên, liên tục. Khi người dân hiểu đúng và đầy đủ về giá trị của đa dạng sinh học cũng như các chế tài pháp luật liên quan, những “thú chơi” gây tổn hại tới thiên nhiên mới có thể từng bước được hạn chế.