Nâng cao kỹ năng tự bảo vệ, tạo lá chắn an toàn cho trẻ em

Xung quanh về vấn đề này, Báo Đại đoàn kết đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Nga, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế).

PV: Thưa bà trẻ em tham gia lao động đang phải đối mặt với những nguy cơ nào? Việc trang bị kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ em tham gia lao động có ý nghĩa như nào trong phòng ngừa tình trạng bóc lột sức lao động, xâm hại trẻ em?

Bà Nguyễn Thị Nga, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em: Trẻ em tham gia lao động, nhất là những em làm việc trong các cơ sở sản xuất nhỏ, làng nghề, hộ gia đình hoặc khu vực kinh tế phi chính thức, có thể phải đối mặt với nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, sự an toàn và quá trình phát triển thể chất, tinh thần.

Các em có thể phải làm việc quá sức, trong môi trường thiếu an toàn, tiếp xúc với máy móc, hóa chất hoặc những yếu tố độc hại; bị trả công không tương xứng, bị giữ tiền công, ép làm việc kéo dài, thậm chí bị đe dọa, đánh đập hoặc xâm hại. Nhưng không phải trẻ em nào cũng nhận biết được mình đang bị bóc lột.

Với những em phải lao động từ sớm để phụ giúp gia đình, một số hành vi như làm việc quá giờ, bị người lớn quát mắng, bị ép thực hiện công việc nguy hiểm có thể dần trở thành quen, cho đó là bình thường; thậm chí có em còn cho rằng mình phải chấp nhận những điều đó để có thu nhập hoặc giúp đỡ cha mẹ.

"Để trẻ nhận diện được lao động trẻ em, theo tôi việc tuyên truyền rất quan trọng" - bà Nguyễn Thị Nga chia sẻ.

Theo đó, trẻ cần được cung cấp kiến thức phù hợp với độ tuổi về quyền trẻ em, những công việc được phép và không được phép làm, nguy cơ từ môi trường lao động không an toàn cũng như các hành vi bạo lực, xâm hại.

Khi hiểu rằng mình có quyền được an toàn, được học tập, được nghỉ ngơi và không bị bóc lột, trẻ sẽ có cơ sở để nhận diện những tình huống bất thường, thay vì mặc nhiên chấp nhận vì nghĩ rằng đó là nghĩa vụ của mình.

Bên cạnh kiến thức, trẻ cần được rèn luyện những kỹ năng thiết thực như nhận biết tình huống nguy hiểm, nói lời từ chối khi bị yêu cầu thực hiện công việc không an toàn, tìm cách rời khỏi nơi có nguy cơ, ghi nhớ người đáng tin cậy để nhờ giúp đỡ và chủ động thông báo khi bị đe dọa.

Khi bị bóc lột sức lao động, bạo lực hoặc xâm hại, trẻ em có thể tìm đến những địa chỉ nào để được hỗ trợ?

- Trẻ có thể tìm đến cha mẹ, người thân đáng tin cậy, thầy cô giáo, cán bộ làm công tác trẻ em tại địa phương hoặc cơ quan công an để thông báo và đề nghị hỗ trợ.

Đặc biệt, Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 là kênh tiếp nhận thông tin, tư vấn và hỗ trợ miễn phí, hoạt động 24/7. Trẻ em và bất kỳ ai phát hiện nguy cơ trẻ bị xâm hại đều có thể liên hệ tổng đài để được hướng dẫn.

Chúng tôi đang đẩy mạnh tuyên truyền về Tổng đài 111 tại trường học, khu dân cư, cơ sở sản xuất, làng nghề và trên không gian mạng, nhất là ở những địa bàn có nhiều trẻ em có nguy cơ trở thành lao động trẻ em.

Điều quan trọng là trẻ phải biết tìm đến đâu khi gặp nguy hiểm, cần phải lên tiếng, đồng thời người lớn cần lắng nghe, tin tưởng và hỗ trợ kịp thời khi trẻ chia sẻ, thông tin.

Với tình huống nguy hiểm khẩn cấp, cần ưu tiên đưa trẻ đến nơi an toàn và thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền.

Theo bà, cần có những giải pháp nào để ngăn ngừa lao động trẻ em một cách bền vững, nhất là trong bối cảnh nghèo đói, việc làm phi chính thức và các nguy cơ trên môi trường mạng vẫn hiện hữu?

- Bảo vệ trẻ em là trách nhiệm chung của gia đình, cộng đồng, các cơ quan nhà nước, người lao động, người sử dụng lao động và doanh nghiệp. Không một chủ thể đơn lẻ nào có thể tự mình chấm dứt lao động trẻ em.

Điều này đòi hỏi sự chung tay của tất cả các bên, từ tăng cường chính sách an sinh xã hội cho các gia đình dễ bị tổn thương, thực thi pháp luật đến nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp.

Đối với gia đình và cộng đồng, cần nâng cao nhận thức để không coi việc trẻ phải lao động sớm, làm việc quá sức hoặc bỏ học để kiếm sống là điều bình thường.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục quyền trẻ em, kỹ năng tự bảo vệ và cơ chế phát hiện, hỗ trợ kịp thời những học sinh có nguy cơ phải lao động sớm.

Chính quyền địa phương cần chủ động rà soát, nhận diện nhóm trẻ có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em trong các hộ gia đình làm nghề truyền thống, cơ sở sản xuất nhỏ và khu vực kinh tế phi chính thức để có biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, những rủi ro mới như bóc lột trẻ em trên môi trường mạng xuất hiện song song với các yếu tố dễ tổn thương hiện hữu như nghèo đói, di cư và việc làm phi chính thức.

Do đó, hệ thống bảo vệ trẻ em cần có khả năng ứng phó hiệu quả cả trên môi trường trực tuyến và ngoại tuyến, dựa trên phòng ngừa, giáo dục, thực thi pháp luật và phối hợp liên ngành.

Trân trọng cám ơn bà!