Nâng cao quản lý văn hóa lễ hội

PV: Thưa ông, mùa lễ hội đầu xuân Bính Ngọ 2026 đang diễn ra trên khắp mọi miền đất nước tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc và giàu sức sống. Ông nhìn nhận ra sao về công tác đảm bảo an toàn, văn minh của những lễ hội đã diễn ra trong những ngày đầu xuân?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Nhìn tổng thể, tôi cho rằng những ngày đầu của mùa lễ hội Xuân năm nay đã cho thấy nhiều tín hiệu tích cực về công tác bảo đảm an toàn và xây dựng nếp sống văn minh. Ở nhiều địa phương, công tác tổ chức đã có sự chuẩn bị sớm và bài bản hơn: lực lượng phân luồng giao thông được tăng cường, phương án phòng cháy chữa cháy, cứu hộ, y tế được bố trí tại chỗ, tình trạng ùn tắc cục bộ hay chen lấn xô đẩy ở nhiều điểm nóng trước đây đã được kiểm soát tốt hơn. Một điểm đáng ghi nhận là ý thức của người dân cũng có sự chuyển biến: nhiều người đi lễ với tâm thế bình tĩnh hơn, xếp hàng trật tự, hạn chế đốt vàng mã, giữ gìn vệ sinh môi trường. Điều đó cho thấy những nỗ lực tuyên truyền về nếp sống văn minh trong lễ hội những năm qua đã bắt đầu phát huy tác dụng.

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm sáng, vẫn còn những biểu hiện cần lưu ý. Ở một số nơi, tình trạng chèo kéo khách, nâng giá dịch vụ, buôn bán lấn chiếm không gian thiêng vẫn xảy ra; hiện tượng dâng lễ quá mức, cầu tài cầu lộc mang màu sắc vụ lợi còn phổ biến. Điều này phản ánh một thực tế rằng công tác quản lý lễ hội hiện nay đã tiến bộ về mặt tổ chức hành chính, nhưng phần “quản lý văn hóa” – tức là định hướng nhận thức, hành vi, và giữ gìn giá trị tinh thần của lễ hội – vẫn cần được làm sâu hơn.

Có thể nói, bức tranh những ngày đầu xuân là bức tranh có gam màu sáng là chủ đạo, nhưng vẫn còn những mảng cần được chỉnh sửa. Điều quan trọng là chúng ta không chỉ hài lòng với việc lễ hội diễn ra “không có sự cố lớn”, mà phải hướng tới mục tiêu cao hơn: để mỗi lễ hội thực sự là một không gian văn hóa lành mạnh, trang nghiêm, nhân văn và giàu bản sắc.

Mùa lễ hội mới chỉ bắt đầu, để toàn diện bức tranh của mùa lẽ hội xuân Bính Ngọ thực sự an toàn, văn minh, làm mạnh theo ông cần lưu ý điều gì?

Mùa lễ hội mới chỉ bắt đầu, và chính thời điểm này là lúc cần nhìn xa hơn những kết quả ban đầu để chủ động phòng ngừa các rủi ro có thể phát sinh khi lượng người tham gia ngày càng tăng. Theo tôi, để bức tranh lễ hội Xuân Bính Ngọ thực sự an toàn, văn minh và lành mạnh, cần lưu ý ba vấn đề mang tính cốt lõi.

Trước hết là quản trị sức chứa và trật tự không gian lễ hội. Nhiều sự cố trong lễ hội không phải do thiếu thiện chí mà do quá tải. Vì vậy, cần tiếp tục phân luồng từ xa, tổ chức bãi đỗ xe hợp lý, điều tiết dòng người theo khung giờ, tăng cường lực lượng hướng dẫn tại các điểm tập trung đông. Đồng thời, cần kiên quyết giữ ranh giới giữa không gian thiêng và không gian dịch vụ, tránh tình trạng hàng quán lấn chiếm, làm mất đi sự trang nghiêm vốn có của lễ hội.

Thứ hai là kiểm soát hoạt động dịch vụ và các yếu tố thương mại. Mọi dịch vụ phải được niêm yết giá công khai, xử lý nghiêm hiện tượng chặt chém, chèo kéo, đổi tiền lẻ, bói toán, mê tín dị đoan. Khi lợi ích kinh tế được đặt trong khuôn khổ minh bạch và có kỷ cương, lễ hội mới không bị biến thành một “phiên chợ tâm linh”.

Và quan trọng nhất là định hướng nhận thức và hành vi của người tham gia. Lễ hội chỉ thực sự văn minh khi mỗi người đi lễ hiểu rằng đó không phải là nơi tranh cướp lộc hay “mua may bán rủi”, mà là không gian tri ân tiền nhân, nuôi dưỡng niềm tin vào những giá trị tốt đẹp. Công tác truyền thông vì thế cần nhấn mạnh ý nghĩa văn hóa, lịch sử, đạo lý của lễ hội, thay vì chỉ quảng bá quy mô hay sự đông đúc.

Nếu quản lý tốt về tổ chức, chặt chẽ về dịch vụ và sâu sắc về định hướng văn hóa, mùa lễ hội Xuân Bính Ngọ không chỉ an toàn, văn minh, mà còn trở thành một mùa lễ hội thực sự đẹp – nơi niềm vui, niềm tin và bản sắc văn hóa cùng được lan tỏa bền vững.

Xin cảm ơn ông!